İnsan zekası kavramı, yüz yıldan daha az bir süre önce başlayan psikoloji biliminin insanlığa sunduğu en önemli katkılardan birisidir. Bu sürenin özellikle son elli yılındaki araştırmacılar, uygulamalı ve teorik çalışma alanlarında zeka hakkında kayda değer bilgilere ulaşmışlardır. Son zamanlarda çağdaş psikoloji bilgilerine dayanan testler üretmek için uygulamalı psikoloji alanında yoğun çaba gösterilmiştir.(Kaufman ve Kaufman 1983, 1993; Woodcock ve Johnson, 1989). CAS (Cognitive Assesment System) son zamanlarda ortaya atılmış olan “zeka bilişsel işlemlere dayanır” görüşü ile uyumlu olduğu için geleneksel olmayan zeka yaklaşımları arasındadır. CAS Das, Nagliery ve Kirby (1994) tarafından psikolojinin önümüzdeki teorik ve uygulamalı alanlarının özetlenmesi ile oluşturulmuştur.

CAS özellikle 5-17 yaşları arasındaki bireylerin Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl Bilişsel işlemlerini değerlendirmek için geliştirilmiştir. Bu yaklaşıma göre insanın Bilişsel aktiviteleri 4 parçadan oluşmaktadır.

  • Bilişsel kontrolü sağlayan Planlama işlemleri
  • İstenilen amaca ulaşmak için işlemlerin kullanımı, kararlılık ve kendini kontrol, belli bir süre içinde odaklanmış seçici bilişsel aktiviteyi sağlayan Dikkat işlemleri
  • Bilgi üzerinde işlem yapmanın iki formu olan Eşzamanlı ve Ardıl Bilişsel işlemler

Neden CAS Testi

CAS testinin temelini PASS teorisi oluşturmaktadır. CAS’in temelini oluşturan PASS teorisinin seçilmesinin birçok nedeni vardır. Bu nedenlerden ön önemlisi “psikolojik ölçümler gözlenebilir tepkilere dayansalar bile, bağlı oldukları teorik görüşün ışığı altında yorumlanmazlarsa çok az faydalı ve anlamlı olacaklardır.” görüşüdür.

İlkokula Başlamadan Önce ve İlköğretim (İlkokul-Ortaokul) Düzeyinde CAS Testinin Önemi

CAS testi, geleneksel zeka testlerinden farklı olarak çocuğu bilişsel olarak da değerlendirdiğinden, ilköğretime (ilkokul-ortaokul) giden ve ilkokul öncesi çocukların, ilkokula hazır bulunuşluk düzeyleri, öğrenme becerilerindeki güçlü ve zayıf yanları, dikkat, planlama, işlem hızı, zamanı etkili kullanma vb. alanlarda ne durumda olduğunu ortaya koyduktan sonra düşük performans gösterdiği alanların nasıl güçlendirileceğini değerlendirmemize olanak tanıdığından çok büyük önem taşımaktadır.

CAS’in 4 Ölçeğinin Akademik Alanla İlişkisi

Planlama

  • Bilginin organize edilmesi ve sunulması
  • Bir hikaye konusunun oluşturulması, detaylandırılması ve yazım akışının düzenlemesi
  • Bir matematik problemini çözmek üzere konuya odaklanmak, matematiksel kuralları hatırlamak, uygulamak ve değerlendirmek ile ilişkilidir.

Eşzamanlı Bilişsel İşlemler

  • Gördüğünü yorumlayabilme, ana fikre ulaşabilme
  • Bilgiyi transfer edebilme, ayrıntıları ve bütünü görebilme
  • Görsel bilgileri akılda tutabilme, yönerge alabilme becerisi
  • Şekil çizme ve yazı yazabilme becerisi ile ilişkilidir.

Dikkat

  • Dikkati dağılmadan dersi dinleyebilme
  • Zamanında organize olarak derse hazırlanabilme
  • Sabırlı olabilme
  • Anlatılan bilgiden önemli olanları ayırt edebilme, gruplayabilme
  • Birden fazla verilen yönergeyi rahatlıkla takip edebilme ile ilişkilidir.

Ardıl Bilişsel İşlemler

  • Örüntü içeren konular
  • Dinleme ve duyduğu konuyu akılda tutabilme
  • Birden fazla yönergenin olduğu matematik problemleri
  • Yabancı dil öğrenimi ile ilişkilidir.

CAS’ in Uygulama ve Kullanım Alanları

CAS, 5-17 yaş okul çağı çocuklarının bilişsel işlemlerdeki yeterliliğini ve düzeyini belirlemek amacı ile geliştirilmiştir. CAS ayrıca aşağıdaki durumların değerlendirilmesi amacı ile de kullanılmaktadır.

Üstün Zekalı Çocukların Değerlendirilmesi

CAS’in dört ölçeği de üstünlüğün değerlendirilmesi için gerekli olan bilişsel işlemlerin değerlendirilmesine olanak sağlar. CAS bilişsel işlemlerin geniş kapsamlı bir şekilde ölçümüne olanak sağlar ve geleneksel zeka testleriyle ölçülemeyen bilişsel alanlarda üstün olan bireyleri belirleyebilir. Ölçülen fonksiyonların daha geniş kapsamlı olması nedeniyle geleneksel testlerle belirlenenlere göre daha çeşitli alanlarda üstün olan çocukları belirleyebilir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu  Olan Çocukların Değerlendirilmesi

CAS, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu(DEHB)  olan çocukların bilişsel işlem özelliklerinin değerlendirilmesi için uygun bir araçtır. Dikkat ve Planlama Ölçekleri bu tanı düşünüldüğündü özellikle önemlidir. Dikkat Ölçeği; bireyin, seçici dikkatte, uygun uyarıcıya yönelmede ve uygun olmayan uyarıcılara ise direnmede ne kadar başarılı olduğunun belirlenmesi konusunda uygulayıcılara olanak sağlar. Planlama Ölçeği; çocukların, bilişsel aktiviteleri organize etmede ve kendilerini programlamadaki düzeylerini belirlemede ne kadar başarılı olduklarının belirlenmesinde uygulayıcılara iyi bir değerlendirme aracı sağlar.

Öğrenme Güçlüğü Olan Çocukların Değerlendirilmesi

CAS, Öğrenme güçlüğünün altında yatan bilişsel işlemlerin değerlendirilmesi için de uygun bir araçtır. Örneğin, okumadaki şifre çözmeyle ilişkili Ardıl Bilişsel İşlem problemlerinin ortaya çıkmasına yardımcı olabilir. Eşzamanlı ve Ardıl Bilişsel İşlem Puanları okuduğunu anlamayla ilgili olabilir. Aynı şekilde, matematik problemlerinin çözümüyle ilgili Planlama güçlüklerinin belirlenmesinde kullanılabilir.

Başarının Önceden Kestirilmesi

CAS, çocukların akademik başarılarını önceden kestirmeyi hedeflemektedir. Dört PASS  ölçeğinin her biri akademik performansın özel alanlarındaki başarı ve başarısızlıklarla ilişkilidir. Tam Ölçek Standart Puanı, temel başarının önceden belirlenmesinde en iyi göstergedir. Dört PASS ölçeğinin her birine ait standart puanlar da akademik performansın özel alanları ile ilişkilidir.

Zihinsel Engelli Olan Çocukların Değerlendirilmesi

Bir çocuğun zihinsel engelli olma ihtimalinin belirlenmesinde CAS iki açıdan kullanışlıdır. Birincisi, çocuğun eğitim yoluyla sonradan öğrendiği bilgilere çok az ihtiyaç duyan bir değerlendirme sağlar. Böylece çocuk bilgi eksikliği nedeniyle testlerde başarısız olmayacak ve doğal performansı puanlara tam olarak yansıyacaktır. İkincisi, birçok farklı bilişsel işlemin değerlendirilebilmesine olanak sağladığı için ayırıcı tanıya yardımcı olabilecektir.

Travmatik Beyin Hasarı Olan Çocukların Değerlendirilmesi

Dört PASS ölçeğinin her biri, travmatik beyin hasarına karşı hassas olan çok çeşitli bilişsel işlemlerin ölçümüne olanak sağlar. Organizasyon, dürtü kontrolü, dikkat, problem çözme ve planlama özellikle travmatik beyin hasarı olan çocuklarda sorun oluşturmaktadır (Savage ve Wollcott, 1994) ve CAS bu bilişsel fonksiyonları kapsamaktadır.

Ciddi Duygusal Bozuklukları Olan Çocukların Değerlendirilmesi

CAS, ciddi duygusal bozuklukları olan çocukların değerlendirilmesinde de yardımcı olabilecek bilgiler sağlar. Bu çocukların davranış kontrolü, diğer kişilerle yaşadıkları sosyal problemleri ve dürtüsellikle ilgili olarak yaşadıkları güçlükleri CAS Planlama ölçeğindeki düşük puanlarla ilişkilendirilebilir.

Planlama Problemleri Olan Çocukların Belirlenmesi

CAS, çocuğun planlama ve organizasyon düzeyini değerlendirmek için  sistematik ve yapısal bir yöntem sağlar. (Weyandt ve Willis, 1994). Planlama alt testleri çocuğun etkinlikleri organize etmesine, uygun stratejiler kullanmasına, dürtüselliğine,  davranışlarını düzenlemesine ve değerlendirilmesine karşı hassastır.

BBT Gelişim Testi (0-3 Yaş)BBT ST-Binet Testi (2-6 Yaş)BBT Wisc-R Testi (6-16 Yaş)BBT Wisc-IV Testi (6-16 Yaş)BBT CAS Testi (5-17 Yaş)