Matematik ve Bilimde Büyük Keşifler Gems
Eğitim modelleri gelişiyor, değişiyor ve hepsinin ortak bir hedefi var; eğitime katkı sağlamak.
Günümüzde öğretim yaklaşımları sıklıkla değişim ve gelişim göstermektedir. Bunun temel sebebi, teknoloji çağının, öğrenmenin nasıl gerçekleştiğini çözümleme noktasında sağladığı katkıdır. Araştırmalar sonucu, insan beyninin, olayları ve bilgiyi algılamasının tek yönlü olmadığı, dışarıdan gelen birçok bilgi, tecrübe ve beş duyu organını kullanarak edindiği deneyimleri, düşünce süzgecinden geçirerek öğrenmeyi gerçekleştirdiği bilinmektedir. İnsan beyninin yapısına dair bu bilgiler elbette bazı sonuçları beraberinde getirdi.
Matematik ve Fen
Eğitimin ve öğrenmenin, bütünsel ve çok boyutlu yapısına uygun modeller geliştirmekle daha etkili olacağı anlaşılmış ve çeşitli eğitim modellerine ihtiyaç duyulmuştur. Bu modellerden birisi ise GEMS’tir (Great Explorations in Math and Science). Açılımı; Matematik ve Fen Eğitiminde Büyük Buluşlar demektir. Bu eğitim modeli, California Üniversitesi Lawrance Hall of Science adlı bilim merkezi tarafından geliştirilmiş, eğlenceli fen ve matematik etkinliklerinden oluşan bir müfredat programıdır.
İlk bakıldığında uygulaması matematik ve fen alanlarının birleştirilmesi olsa da bu program anlaşıldığında birçok disipline ve disiplinler arası verilmek istenen çalışmalara uyum sağlamaktadır.
İster tek başına matematik dersinde isterse tek başına fen dersinde kullanılmak üzere etkinlik seçilsin, içeriğine baktığımızda matematik ve fen bilimini bir arada kullandığımızı görürüz. Burada önemli olan üst düzey düşünme becerilerini kullanmak ve kullandırmaktır. Örneğin, fen bilimi etkinliğinde bir canlının yapısını incelerken, onun, insan bedenindeki gibi bir oran ve orantıya sahip olduğunun farkına varması, bacak ve kol yapısının uzunluğu ve genişliğinin yürümesine faydalarını tartışması gibi, olayı matematik açısından da değerlendirerek disiplinler arası düşündürme etkinliklerine kapı aralayacaktır.
“Öğrenci, yaşadığı tecrübeleri, kendi çabasıyla keşfedebildiği kadar kalıcı kılar.”
GEMS; kişinin çevresiyle bir bütün olarak kabul edilmesini, kişinin çevresini ve çevresindeki olayları benimseyerek anlamlandırmasını, böylece karşılaşacağı sorunları çözümlerken çoklu düşünmesini hedefleyen bir eğitim metodu. Bilgileri somutlaştırmak ve olaylara karşı farklı bakış açıları geliştirmelerini sağlamak amacını taşır. Öğrenmenin çok boyutlu yapısına uygun olacağından, verilen eğitimi, kalıcı ve verimli hale getirmektedir.
Keşfetmesine İzin Verin
GEMS mantığıyla hazırlanmış etkinliklerin birçok disiplin içermesi; bilişsel, duyuşsal ve psikomotor öğrenme alanlarının ortaklaşa çalışmasını kaçınılmaz kılar. Konulara farklı bakış açısıyla bakmak, düşünme becerilerini kullandırmak mümkün olur. Etkinlikler, beş duyu organını, bedenini ve hareket mekanizmasını kullanmayı gerektirir. Gerçek hayatla bağ kurarak anlamlandırmaya ve içselleştirmeye yöneliktir. GEMS, gözetimli keşfin en iyi yönlerini yansıtmaktadır. Araştırmaya dayalı gözetimli (rehberli) keşif yöntemi, bireyin aktif öğrenmesini sağlamaktadır. Aktif öğrenmesi, bireyde bilginin kalıcılığı açısından önem arz etmektedir.
Bilgiyi Pratikte Öğrenmek
GEMS, Fen ve matematiğin birbirini tamamlayan iki temel disiplin olduğunu, bireyin bilgi ile değil eyleme geçerek öğrenimini kolaylaştıran etkinlikleri kullanması gerektiğini savunur. Çocuk, tek düze sınıfta dinleyici konumunda iken potansiyel enerji biriktirir ve öğrenimine negatif yönde etki eder. Özellikle üstün potansiyelli çocuklar, edilgen olduğu ortamda, meşguliyetinin somut olmaması halinde adaptasyonunu ve konsantrasyonunu toplamakta zorluk çeker. Tüm çocuklar, etkinliklerle beraber aktif öğrenme ile konuyu somutlaştırabildiği kadar, anlayışı açılacaktır. Bu noktada Fen ve Matematik, içerisinde barındırdığı hayattan ve irrasyonel konuları etkinliğe dökmek için elverişli bir topraktır. Etkinlikler öğrencilerin, araştırarak sıradışı düşünmelerini, bilginin temel kavramlarını anlamlandırmalarını ve eğitimciden bağımsız öğrenmelerini amaçlar niteliktedir.
Etkili Etkinlikler Oluşturabilirsiniz
Yapılacak etkinlikte aslolan; konunun kavram üzerinden değil eylem üzerinden verilmesidir. Eğitimci, hayal gücü ve “Hayatı, derse nasıl taşıyabilirim?” sorusu ile başlangıç yapabilir. Eğitim her şeyden evvel bir süreçtir. Birey, kendini bir sürecin içinde bulduğunda doğası gereği onu anlamlandırmaya ve sorgulamaya başlar. Bu aşamada eğitimci, rehber görevi görerek bireyin sorgulama sürecini yönetebilir; doğru kazanımlara ulaşması, konuyu doğru kavraması için eleştirel yaklaşabilecekleri sorular sorabilir. Bireyin başaramadığı yerlerde, eğitimci destek olmalı, eksik yanlarını tamamlayıcı etkinliklere yönlendirmelidir. Örneğin bir konuda basitten karmaşığa olan adımları destek ihtiyacı olan öğrenci için yeniden düzenleyebilir. Bireyin araştırmasını, düşünce tarzı gibi boyutsal hale getirmelidir. Belki de verilen eğitimin en zor kısmı bu olacaktır. Örneğin “Güneş, yaz mevsimi olduğunda neden daha fazla sıcak olur?” sorusu yerine “Güneş’ten gelen ışınlar Dünyamıza ne zaman yakında, ne zaman uzakta olur?” sorusu, bilgiye ulaştırma konusunda daha başarılıdır. Yapılan araştırmalar, iyi sorular soran kişilerin, olayları anlamlandırma ve bilgiye ulaşma düzeyinin yüksek olduğunu göstermektedir. Değerlendirme yapmak, gelinen aşamayı gözlemlemek için önemlidir. Etkinlikler, kavram yerine eylem bazlı ilerlediği için sonucu değil süreci değerlendirmek daha sağlıklı olacaktır. Okul öncesi dönemde hazırlanan portfolyolar ile değerlendirme yapılabilir. Yaş seviyesi ilerledikçe bireyin süreç içindeki durumu göz önünde bulundurularak değerlendirmeye tabii tutulabilir.
Fen ve Matematik Dışına Çıkabilir miyiz?
Doğru adımlarla ilerlendiğinde multidisipliner uygulamalar geliştirilebilir. Örneğin sosyal bilgiler dersini verirken fen ve matematiğin de içerisinde bulunduğunu fark edebilirsiniz. Sosyal bilgiler dersi öğretim programında kazandırılması amaçlanan temel becerilerden birkaçına bakacak olursak; sıradışı düşünme, gözlem yapma, problem çözme, tablo, grafik ve diyagram çizme ve yorumlama, zaman ve kronolojiyi algılama gibi fen ve matematikte edinilen temel becerilere yer verilmiştir. Burada önemli olan, sosyal bilgilerde etkinlik hazırlarken, ölçüm yaparken, matematikten yararlandığını, gözlemleme olaylarında ise bilimin doğası ile hareket ettiğinin farkına varması gerekir. Yapılan bu çalışmalarla amaç, öğrenciye farklı bakış açıları kazandırabilmek ve kendi başına öğrenim yapmasını sağlamaktır. Coğrafya dersinde de sosyal bilgiler gibi bakıldığında fen ve matematiğin içerisinde bulunduğu kazanımlar gözlemlenir. Coğrafya dersinde doğal sistemler ünitesinde dünyanın içyapısı, jeolojik zamanlar ve tektonik olaylar gibi kazanımlar bulunmaktadır. Fen, matematik ve coğrafyanın bir arada olduğu disiplinler arası bir GEMS etkinliği oluşturarak bu kazanımlar elde edilebilir.
“Bireyin araştırmasını, düşünce tarzı gibi boyutsal hale getirmelidir. Örneğin “Güneş, yaz mevsimi olduğunda neden daha fazla sıcak olur?” sorusu yerine “Güneş’ten gelen ışınlar, Dünya’mıza ne zaman yakında, ne zaman uzakta olur?” sorusu, bilgiye ulaştırma konusunda daha başarılıdır.”
Örnek Bir Uygulama
Öğrenci grup masalarına büyüteç, ölçüm malzemeleri, büyük boy kağıtlar ve kalem bırakalım. Büyük bir kavanozun içinde bulunan petek, bal ve arıyı, sınıfa getirelim. Her bir öğrenci grubuna incelemeleri için masalarına sırasıyla bırakalım. Öğrencilerin ne yapacaklarını keşfetmeleri için belli bir süre tanıyalım. Arılarla benzeşen yönlerimizin olup olmadığını soralım. Vücutlarının kanatlarına göre orantısını çizmelerini isteyelim. Arının yaptığı iş ile kanatları arasındaki ilişkiye değinelim. Akıllı tahta veya bir poster üzerinde kanat yapısının detaylarını ve üzerindeki çizgilerin yapısını belirterek anlatım yapalım. Altın oran kuralından burada bahsedebiliriz. Canlılarda var olan bu kural hem yaratılıştaki güzelliği hem de matematiksel ve geometrik bağlantıları kurmada etkili olacaktır. Her öğrenci grubunda sırasıyla herkes, kol uzunluğu ve boy uzunluğunu ölçüm yapmalı ve not almalıdır. Öğrenciler, arının kanat uzunluğunu ve vücut uzunluğunu da ölçerek kendi vücut ölçüleri ile karşılaştırmalıdır. Çıkarımlarda bulunmaları için söz hakkı verilmelidir. Öğrencilere, eve giderken yolda gördüğü iki canlıyı karşılaştırmalarını isteyebiliriz. Bu iki canlının aralarında kol, bacak ve beden ölçüsü gibi benzeşen orantının olup olmadığı, canlıya faydası ve zararları olup olmadığı, bir sonraki derste tartışılabilir. Bu etkinlikte; fen bilimlerindeki canlıların yapısı ve özelliği konusu, matematikteki ölçme, hesap yapma ve analiz etme kazanımlarıyla birleştirilmiştir.
