Mars’ta Hayat Arayışı
Mars’ın iklim değişimleri, jeolojik yapısı anlaşılırsa Dünya’nın geçirdiği değişiklikleri anlamak da kolay olacaktır. Şu ana kadar yapılan çalışmalara göre, Mars’ın geçmiş zamanlarda daha çok su içeren ve daha sıcak bir ortamının olduğu anlaşılmıştır. Bu bilgiye göre milyar yıllar önce Mars’ta bir hayatın olabileceği düşünülmektedir. Perseverance isimli uzay aracı bu hayatın izini sürüyor, geleceğe dair umutları beraberinde taşıyor.
Mars’ta uzun zamandır hayat arayışı devam etmekte. Neden diğer gezegenler değil de Mars diye düşünürsek bunun birkaç sebebi var. Nedenlerinden birçok gezegene kıyasla Mars’ın dünyaya yakın olması. Bugünkü teknoloji ile Dünya’dan Mars’a 6-7 ay civarı bir zamanda ulaşılabilir. Bu zaman, gezegen sistemi düşünüldüğünde kısa bir zamandır. Diğer bir neden ise taşların ve kayaların olduğu bir yüzeyinin ve bir atmosferinin olmasıdır. Sürekli değişip yeni yapılar oluştuğu için Dünya’nın geçmiş jeolojisini incelemek kolay değildir fakat Mars’ın, yapısını koruduğu düşünülmektedir. Bu açıdan Mars’ın jeolojisi ilginç bilgiler içermektedir.
Bilim adamlarının Mars’ta bulmayı bekledikleri hayat belirtileri fosiller ya da ağaç yaprakları değildir, küçük mikroorganizma kalıntılarıdır. Perseverance’ın yapım aşamasında covid-19 pandemisi başlamış olmasına rağmen çalışmalarına ara vermemişlerdir. Eğer uzay aracını Mars’a göndermeyi ertelemiş olsalar 2 yıl daha beklemeleri gerekecekti. Bu 2 yıllık bekleme NASA’nın milyon dolarlar kaybetmesine mal olurdu. Mars ve Dünya 2 yılda bir, birbirlerine en yakın mesafeye gelmektedir. Mars’a uzay aracı gönderimi her zaman bu birbirlerine en yakın oldukları ay ve yılda yapılmıştır.
Dünya’nın En Steril Odası
Mars’tan Dünya’ya getirilen örnekler Dünya’daki laboratuvarlarda incelenecektir. Getirilen örneklerde Dünya’dan bir mikroorganizmanın olmaması için Perseverance’ı yapan takım çok titiz çalışmıştır. Yüksek hijyenik bir odanın içinde başka birçok temiz bir oda tasarlanmıştır. Bu hijyenik çalışma labı, NASA’nın Kaliforniya’daki JPL Jet Propulsion Laboratory isimli merkezindedir. Perseverance’ın olduğu laba yüksek sterilli, maskeli, eldivenli kıyafetlerle girmişlerdir. Bu laba herhangi bir bilgisayar, telefon ya da özel eşya getirmelerine kesinlikle izin verilmemiştir. Perseverance’ı çok hijyenik bir ortamda geliştirmişlerdir. Tüpler izopropil alkollerle temizlenmişlerdir. Tüplerin yapımında çok ayrıntılı bir mühendislik kullanılmıştır. Bu tüplerin her birinde bir numara vardır. Bu numara sayesinde tüplerin hangi bölgelerdeki toprak kaya örneklerinden doldurulduğu anlaşılacaktır. Örneğin bu tüpler beyaz görünümlüdür fakat beyaza boyanmamıştır. Çevreleri alüminyum oksit ile kaplanmıştır. Tüpler örneklerin alındığı yerlerden başka bir uzay aracı tarafından alınana kadar güneş ışınlarından korunmaları için alüminyum oksit ile kaplanmıştır. Bu tüpler büyük ihtimalle dünyadaki en temiz malzemelerdir çünkü içlerinde Dünya’ya gelecek maddelerin %100 Mars’tan geliyor olması için bu tüpler son derece temiz tutulmaya çalışılmıştır.
Perseverance, Curiosity’nin yaptıklarının 4 katını aynı sürede yapacaktır. Bu yüzden Perseverance daha akıllı tasarlanmıştır. 23 tane kamerası vardır. Bu kameraların bazıları siyah-beyaz, bazıları renkli, bazıları odaklanmış kameralardır. Otonom sürüş için de kameralar vardır. Kameralar, Curiosity’nin kameralarına göre daha renkli ve çözünürlükleri daha yüksektir. Akıllı olması için birçok sensör vardır. 13 farklı bilgisayar işlemcisi, birçok elektronik kutusu ve yazılımı vardır. Kayaların olduğu zor yollarda da sürülebilecek otonom sürüş algoritmaları tasarlanmıştır. Çektiği resimleri Dünya’ya daha hızlı göndermesi için sıkıştırma algoritması eklemişlerdir. Ağırlığı 1025 kilogramdır. Curiosity’den 3 kat daha hızlı gitmektedir. Sürerken düşünen algoritmaları vardır. Robotun kollarında Sherloc ve Pixl isimli spektrometreler vardır. Sherloc ve Pixl, geçtikleri yerlerde hem resim çekip hem de ışık yayılmasından o bölgedeki kimyasal maddeleri anlamaya çalışmaktadır.
Mars’ta Uçan Araç
Perservance ile erişilmiş olan başarılardan biri de Ingenuity isimli bir helikopteri Mars’ta uçuruyor olmasıdır. İngenuity başka bir gezegende uçacak olan insan yapımı ilk uçan araç olmuştur. Bu fikri, mühendisler ilk önerdiklerinde NASA’daki bazı çalışanlar bu fikri pek desteklememişlerdir. Yapılabileceğine inanmamışlardır. İlk adım olarak bunun yapılabilirliğine bakmışlardır. Mars’ın atmosferi Dünya atmosferinden 100 kat daha incedir. İnce atmosfer, helikopterin kendisini havada taşınmasını zorlaştırmıştır. Bunu fizik kuralları dahilinde düşündüğünüzde helikopterin çok hafif olması, kanatlarının da büyük olması ve çok hızlı dönmesi gerekmektedir. 2018’de içerisinden hava boşaltılarak havası inceltilmiş bir odada test uçuşu yapmışlardır. Test uçuşu başarılı olunca helikopteri yapmaya karar vermişlerdir. Bugün hâlâ helikopter, Mars’ta başarıyla uçmaktadır.
Uzaylı Görebilecek mi?
Mars’ta hayat ve Mars’ta uzaylılar olması hayali çok uzun zamandır ilgimizi çekmektedir. Perservarce ile belki bu hayale bir adım daha yaklaşılmıştır fakat belki de dünyevi ölçülerle Mars’ı anlamaya çalışmak bizi bu hayalden uzaklaştırmaktır. Bilim, Mars’taki hayatı Dünya’daki hayat referansları ile anlatmaya çalışmaktadır. Zaman, boyut ve her şeyin farklı olduğu uzayda belki de sürmekte olan bir hayatı Perservance’ın insan yapımı kameraları yakalayamamaktadır. Kim bilir?
Örnekleri Dünya’ya Nasıl Gönderecek?
Perseverance’ı diğer uzay araçlarından farklı yapan en büyük özelliği, Mars’ın yüzeyinden toprak ve taş örnekleri toplayacak olmasıdır. 43 tane tüpe toplanacak olan örnekleri Dünya’ya getirmek için Fetch (yakala) isimli başka bir uzay aracı gönderilecektir. İlk defa başka bir gezegenden bir uzay aracı, Dünya’ya gönderilecektir. Şimdiye kadarki uzay araçları hep Dünya’nın yüzeyinden Mars’a gönderilmiştir. 1969’da Neil Armstrong, Michael Collins, ve Buzz Aldrin, Ay’ın Sea of Tranquility denilen bölgesinden 21.8 kilo örnek getirmişlerdir. Fakat bu örnekleri 10 gün içerisinde getirmişlerdir. Mars’a bırakılan tüpler ancak 2031 yılında geri getirilebilecektir.
Oksijen Üretmek Mümkün mü?
Perseverance’ın bir diğer özelliği de oksijen yapan Moxie isimli bir alet taşıyor olmasıdır. Bu alet Mars’ın havasını alıp oksijen yapılıp yapılamayacağını test edecektir. Karbondioksiti alıp oksijene çevirecektir. Eğer Moxie bu görevi gerçekleştirebilirse, insanoğlunun Mars’ta hayat kurma hayaline bir adım daha yaklaşmış olacağız. Mars’a insanlar gidecek olursa uzay aracına, insanlara yetecek kadar oksijen yüklemek imkansızdır, çünkü bu oksijenin ağırlığı çok fazla olacaktır.
Perseverance’ın Üç Hedefi
18 Şubat 2021’de Mars’ta göreve başlayan uzay aracı Perseverance’ın üç ana hedefi
1- Olası yaşam belirtilerini bulmak
2- Mars yüzeyinden örnekler toplamak
3- Robotlar ya da insanların Mars’ta yaşamak için kullanabilecekleri teknolojileri test etmek.
Perseverance Mars’ta Dünya zamanı olarak 2 yıl, Mars zamanı olarak 1 yıl kalacaktır. Mars’ın Güneş etrafında bir dönüşünü tamamlaması 2 Dünya yılı sürdüğü için 1 Mars yılı, 2 Dünya yılıdır.
