Iq Nasıl Gelişir?

Iq Nasıl Gelişir?

IQ testi puanları hala modern toplumda birçok bağlamda yaygın olarak kullanılmaktadır. IQ değişebilir mi ya da hayat boyu geliştirilebilir mi?

Bireylerde IQ testi puanlarını neyin etkilediği konusunda çok fazla tartışma var. Çalışmalar, IQ’nun çocukluk beslenmesi, doğum öncesi toksinlere maruz kalma ve emzirme süresi gibi çevresel faktörlerden etkilendiğini göstermiştir. Diğer bazı çalışmaların yanı sıra ebeveyn sosyal statüsü ve ebeveyn IQ’su ile bir korelasyon gösteriyor gibi görünmektedir. Bu yoğun bir tartışma alanıdır. IQ’nun ne kadarının kalıtsal olduğu açık değildir ve bunun tersi de geçerlidir. Zekâ tek bir varlık olarak ölçülemeyeceği için IQ’nun gereksiz bir terim olduğuna inandıkları unutulmamalıdır. IQ, genetik olarak belirlenemeyebilir bile! Hatta bazıları, her bireyin birden fazla zekâya sahip olduğunu ve her birinin gelişiminin sosyal geçmişine bağlı olduğunu öne sürdü. Karakterinizi kişiselleştirebileceğiniz bir bilgisayar oyunu düşünün. Yalnızca yetiştirilme tarzınıza ve sosyal çevrenize bağlı olarak geliştirilen farklı “yetenekler” ile doğmuş veya yaratılmışsınızdır. Meşhur bir motivasyon konuşmacısı olan Jim Rohn, örneğin herkesin “zamanınızın çoğunu geçirdiğiniz beş kişinin ortalaması” olduğunu söylemesiyle ünlüdür. Gerçek ne olursa olsun, IQ testi puanları hala modern toplumda birçok bağlamda yaygın olarak kullanılmaktadır. Ama değişebilir mi? Doğuştan sabit mi yoksa hayatınız boyunca geliştirilebilir mi?

IQ’nuz Hayatınız Boyunca Değişebilir mi?

Cornell Üniversitesi Gelişim Psikolojisi Profesörü Stephen Ceci’ye göre değişebilir. Nature’da yazılan bir makalede, IQ’lar zamanla değişebilir gibi görünüyor. Yaşları 12 ile 16 arasında değişen 33 ergen değerlendirmeye alındı. Araştırmacılar, çalışmalarına başlamadan önce öğrencilere testler verdi. Onları dört yıl sonra tekrar test ettiler. Test sonuçları, IQ testlerinde belirgin bir dalgalanma olduğunu belirtti. Sonuçlar göz ardı edilebilir bir değişiklik değil, 20 puanlık bir değişiklikti. Ana değişiklikler öncelikle sözel beceride bir gelişme gibi görünüyordu. Diğer çalışmalar  IQ’nun diğer faktörlere bağlı olarak da değişebileceğini gösterdi. Birçoğu, okullaşma veya yapılandırılmış öğrenme gibi “yaşam” deneyimleri arasında bir ilişki olduğunu gösteriyor. Öğrenme kalıpları geliştiren veya olayları tematik olarak değil sistematik olarak gruplandıran faaliyetler, IQ testlerindeki performansınızı artırıyor gibi görünüyor.

Yine de diğer araştırmalar, taksi şoförlerinin ve hatta genç yetişkinlerin rotaları öğrenme becerilerinin, seyir becerilerini ve kalıp tanımlama yeteneklerini geliştirdiğini gösteriyor gibi görünüyor. Bu çalışmaların sonuçlarını bir araya getirdiğimizde, yaşam deneyimlerinin ve yapılandırılmış öğrenmenin, beyni ve IQ’yu değiştirdiğini gösteriyor. Bu hem yetişkinler hem de çocuklar için geçerlidir! Bu gerçekten sürpriz olmamalı. Örüntüleri görme veya “hileli soruları” tanımlama konusunda ne kadar deneyimli olursanız, cevabı bulmak için zekâ oyunları, zekâ kitapları ve çalışmaları ile daha fazla dikkat etme ve mantıklı düşünme olasılığınız artar. Örneğin; Think ve Solve kitapları ve Renkli Bardaklar, Goon, Kare Tangram gibi zekâ oyunları ile bu özellikler geliştirilebilir.

Genetik Ne Kadar Belirleyici?

IQ’nun belirlenmesinde çevresel ve genetik faktörlerin rol oynadığı artık bilim dünyasında kabul görmüş bir gerçektir. Birçok araştırmacı hala IQ testleri ile ölçülen bilişsel yeteneklerin ağırlıklı olarak genetik bir temele sahip olduğunu savunuyor. Ancak zekâ ve bilişsel yeteneklerden sorumlu genleri belirlemek için araştırmalara harcanan yüz milyonlarca dolara rağmen bu görüşü destekleyecek çok az kanıt var.

17.000’den fazla insan geninin çok büyük bir bölümünün beynin gelişimi ve işlevselliği üzerinde etkisi olduğu düşünülmektedir. Bir dizi bireysel genin IQ ile ilişkili olduğu bildirilmiş olsa da, hiçbirinin güçlü bir etkisi yoktur. Bir başka raporda ise IQ üzerinde güçlü bir tek gen etkisi bulgusunun tekrarlanmadığı ifade edilmiştir. Kısaca genetik faktörler ile IQ arasındaki ilişki ne çok ne azdır. Tartışma, zamanla zekâ ile ilişkili küçük bir gen kümesini belirlemeyi ummaktan, zekâ için böyle bir temel varsa, binlerce genin IQ puanlarında küçük bir varyansa katkıda bulunduğunu kabul etmeye doğru değişti. Zekâ genlerini tanımlayabilsek bile, çevreden bağımsız çalıştıkları varsayımı yanlıştır. Çevresel işaretlere ve tetikleyicilere bağlı olarak genlerin açılıp kapandığını biliyoruz. Hassas gelişim dönemlerinde daha iyi ortamlar oluşturmanın, zekâmız üzerinde derin etkileri olması muhtemeldir. Örneğin bazı araştırmalar, beslenme müdahalelerinin bilişsel performansı iyileştirebileceğini gösteriyor, ancak bu alanda daha yapılacak çok iş var.

Çocuğuma Hangi Durumlarda Zeka Testi Yaptırmalıyım?

Zekâ testlerinin uygulanması ve sonuçların yorumlanması uzmanlık gerektirir. Bir çocuğun veya gencin; Anne-babası, öğretmeni ya da kendisi merak ettiği için bir çocuğa/yetişkine zekâ testi uygulanamaz. Uzman bir kişinin (psikolog ya da psikiyatrist olabilir) çocuğun yaşadığı sıkıntılarla ilgili olarak gerekli görmesi durumunda veya devam ettiği eğitim kurumundaki öğretmenin çocukta görmüş olduğu bir takım gelişimsel farklılıkları ortaya çıkarmak için uygulanabileceği gibi aşağıda sıralanan sebepler için uygulanabilir. Bu sebepler:

A-Çocukları anlamak yani çocukları doğru anlayarak onların alacakları eğitimler için anlamlı bir temel sağlamak,

B-Çocuk hakkında yanlış anlaşılmanın önüne geçmek (düşük zekâ, yüksek zekâ, tembel vb. gibi),

C-Çocukların güçlü ve zayıf yönlerini anlamak için,

Son olarak zekâ ölçümü, insanların potansiyellerine ulaşmalarına yardımcı olacak müdahalelerin daha etkili olabilmesi için uygulanabilecek bilimsel bir ölçme aracıdır.

Ama unutulmamalıdır ki zekâ ölçerek elde edilen sonuçları, insanları etiketlemek veya sınıflandırmak için kullanılmamalıdır.

Son Söz 

IQ testleri, geçmişte bir kişinin zekâsını değerlendirmek için kullanılmıştır, ancak son yıllarda çok fazla “ateş” altına girmiştir. Bunların doğru bir zekâ ölçüsü veya eski bir ölçüt olduğunu hissediyor olsanız da, testler kesinlikle akademik alanda başarı için bir “potansiyel” gösteriyor gibi görünüyor, ancak gerçek hayatta mutlaka başarıya ulaşması gerekmiyor. Geçmişte IQ testleri bazı, oldukça korkunç ideolojik programları haklı çıkarmak için kötüye kullanıldı. Ancak başlangıçta amaçlandıkları gibi düşünülmeleri gerekiyor. Bir metrik olarak, test edilebilecek bir şeyin ölçümü, daha fazlası değil. Günün sonunda herhangi bir ölçekte her şeyi ölçebilirsiniz. Ancak aldığınız sonuçlar yalnızca testin kendisi kadar faydalıdır. Bu bilgiyi nasıl kullandığınız veya ona duygusal olarak nasıl tepki verdiğinizdir önemli olan.

Kaynakça

• Abdulcelil Işık ve Diğ.; “Türk Tarihinde Özel Yeteneklilerin Eğitimi: Osmanlı Enderun Mektebi” Üstün Zekâlılar Eğitimi Ve Yaratıcılık

Dergisi, Aralık, 4(3), 1-13, 2017 http://jgedc.org;

• Cantürk Çapık ve Diğ.; “Kültürlerarası Ölçek Uyarlama Aşamaları, Dil ve Kültür Uyarlaması: Güncellenmiş Rehber” FNJN Florence

Nightingale Journal of Nursing 2018; 26(3): 199-210 Derleme / Review ISNN e-dergi: 2147-8686 • ISNN print: 2147-4923 DOI: 10.26650/FNJN397481.

• Fletcher, J., & Reschly, D. J. (2005). “Changing Procedures for Identifying Learning Disabilities: The Danger of Perpetually Old Ideas.”

The School Psychologist, 59, 1, 10–15.

• Henry Stewart, “Measurement and Analysis for Marketing,” Vol. 12, 2, 137–156 Journal of Targeting, Publications 1479–1862 (2003).
• John D. Wasserman; A History of Intelligence Assessment The Unfinished Tapestry, From Contemporary Intellectual Assessment:

Theories, Tests, and Issues, Third Edition. Edited by Dawn P. Flanagan and Patti L. Harrison. Copyright 2012 by The Guilford Press. All

rights reserved, page: 3-52.

• Steve W. Edison, Gary L. Geissler; “Measuring attitudes towards general technology : Antecedents, hypotheses and scale development”,

Received (in revised form): 4th August, 2003.

• Zenderland, L. (1998). “Measuring Minds: Henry Herbert Goddard And Hte Origins Of American İntelligence Testing.” New York:

Cambridge University Press.

• https://www.businessinsider.com/iq-tests-dark-history-finally-being-used-for-good-2017-10, (Erişim Tarihi: Nisan,2021).
• “https://www.britannica.com/science/intelligence-test”, (Erişim Tarihi: Nisan,2021).
• “https://www.verywellmind.com/history-of-intelligence-testing-2795581”, (Erişim Tarihi: Nisan,2021).
• https://www.weforum.org/agenda/2015/10/how-has-intelligence-testing-changed-throughout-history, (Erişim Tarihi: Mayıs 2021).