Gezelim Öğrenelim
SPOT: Küçük yaşlardan itibaren yerinde yapılan gözlemler, öğrencilerin merak ve keşfetme güdülerini tetikler. Daha çok soru sormalarına, cevaplar hakkında daha çok fikir yürütmelerine, sebep-sonuç ilişkisi kurmalarına katkı sunar.
Öğretim faaliyetleri geçmişten beri okuma-yazma ve aritmetik becerileri üzerine kurulmuştur. Kitaplar, defterler ve kalemlerle dizili sıralar; sandalyelerde oturup öğretmenini gözüyle kulağıyla takip eden öğrenciler hepimizin okul imajında yer alır. John Dewey okulu, “…tezgâhları, laboratuvarları, tarlaları, ahırları olmalıdır. Amaç, çocuklara bir sanat ve meslek öğretmek değil; yaparak öğrenmelerini sağlamak olmalıdır.” diye tarif etmektedir. Günümüzde okul öncesi dönemden başlayarak birçok kurumda bu konuya hizmet eden atölyeler kurulmakta, oyunlaştırma metotları kullanılmakta ve öğretmenlere hizmet içi eğitimler düzenlenmektedir. Muhakkak odakta olması gereken temel noktayı şöyle özetleyebiliriz: öğretme, anlatma yoluyla gerçekleşen bir bilgi aktarımıyken; öğrenme, aktarım yapılan kişinin kendisiyle alakalı ve yaparak-yaşayarak içselleştirebileceği, görece öznel bir değişimdir. Bu, bireyin bilgi düzeyindeki artışı ve davranışlarında kalıcı değişikliği gerçekleştiren bir deneyim ve değişimdir. Okulların içinde beceriye odaklanan faaliyetlerin yanı sıra okul dışı geziler ve etkinlikler de öğrencilerin öğrenme düzeyine olumlu katkı sağlayacaktır. Eğitim- öğretim yaşantılarında gerçekleştirilen okul dışı etkinliklerin yıllarca öğrenciler tarafından hatırlandığı ifade edilmiştir. Okul dışındaki gezi alanına yolculuk, gezi süreci ve alanda 5 duyuya hitap eden uyaranlar; epizodik (anısal) bellekte yerini alarak kalıcı öğrenmenin gerçekleşmesini sağlar. Okul dışı gezi faaliyetleri evde, okulda, işyerinde ve mümkün olan her yerde ve her fırsatta devam eden bir sürece dönüşmeli ve okuldaki öğrenme aktivitelerini güçlendirmek amacıyla kullanılmalıdır.
Peki Okul Dışı Geziler Öğrenciler ve Öğretmenlere Neler Kazandırır?
İçinde yer aldıkları gezi ortamı, öğrencilerin öğrendiklerini gerçek yaşamla ilişkilendirmelerini sağlar. Okul öğrenmelerinin işe yararlığı ve önemi öğrenciler tarafından fark edilir. Aynı zamanda yeni öğrenmelere karşı güdülenmelerini, motivasyonlarının artmasını sağlar.
Okul öncesi ve ilkokul dönemindeki öğrenciler henüz somut işlem döneminde olduklarından işitilenleri zihinlerinde canlandırmaları zordur. Geziler somutlaştırma yapmalarını sağlayarak öğrendiklerini anlamlı hale getirir. Küçük yaşlardan itibaren yerinde yapılan gözlemler, öğrencilerin merak ve keşfetme güdülerini tetikler. Daha çok soru sormalarına, cevaplar hakkında daha çok fikir yürütmelerine, sebep – sonuç ilişkisi kurmalarına katkı sunar.
Öğrencilerin gezi alanında kendilerini koruma ve grupla hareket etme becerilerini artırarak sorumluluk alma duygularına etki eder. Gezilen her alanın kendine özgü özellikleri ve kuralları olduğundan öğrencilerin farklı alanlara dair gözlem yapmalarını ve bu alanlarla uyumlanmalarını sağlar.
Bu gezilerde doğal olarak öğretmenlerin sorumlulukları artmaktadır. Öğrencilerin güvenliği ve her birinin asgari faydayı görmesi öğretmenin sorumluluğundadır. Ancak; sadece öğrencilerin öğrenmelerine değil öğretmenlerin de faydasına olan pek çok durum mevcuttur. Gezi alanına gidiş, gezi anı ve dönüş boyunca öğrencilerinin farklı özelliklerine dair yeni bakış açıları geliştirebilirler. Öğrettiklerinin öğrencisindeki yansımalarını görebilir, desteklenmesi gereken noktaları belirleyebilirler. Öğrencilerinin okul dışında kendilerini ifade ediş şekilleri, yardım isteme becerileri, meraklarını ve ihtiyaçlarını giderme şekilleri gibi daha birçok konuda gözlem yapmalarına ve öğrencilerini farklı özellikleriyle tanımalarına fırsat sunar.
Geziler literatürde, iç mekân – dış mekân, alan – inceleme, tarihi – turistik vb. birçok sınıflandırmaya sahiptir. Sınıflandırmadan uzak, çocukların sınıf dışında eğlenerek öğrenecekleri öğrenme alanlarının başında spor merkezleri, hayvanat bahçeleri, akvaryumlar, botanik parkları, ormanlık araziler, planetaryumlar, bilim merkezleri, müzeler, kütüphaneler, doğa merkezleri (mağaralar, göller, akarsular, sahil alanları vs.), bölgesel kolej ve üniversiteler, çeşitli toplumsal kurum ve kuruluşlar ( fabrikalar, çiftlikler, fırınlar gibi üretim alanları ya da adliye, hastane, mimarlık ofisi gibi mesleki alanlar ) gelmektedir. Fuar alanları ve seminerler de eklenebilir. Yahut yabancı dil ile iletişim kurup, siparişlerini verecekleri bir kafe gezisi, kroki konusu için seyir tepesi, teleferik gibi şehirden yüksek bir alan, okul dışı mekanlara örnek olabilir. Bu örnekler; okulun bulunduğu yer, öğrencilerin beklentileri, müfredat, ulaşım, öğretmenin bu konudaki istekliliği gibi birçok değişkene bağlı olarak artırılabilir.
Verimli bir gezinin temelinde planlama yer almaktadır. Planlama da kendi bünyesinde gezi konusu ile ilgili bilgiyi, organizasyon yapma becerisini, gezi deneyimini ve yasal mevzuatı bilmeyi gerektirir.
Verimli bir geziyi düzenlemek için şu 3 başlığı inceleyelim;
- Ön Hazırlık
- Ziyaret
- İzleme Etkinlikleri
Ön hazırlık aşamasında gezi tarihi, gezi yeri, amacı, kaç çocuğun katılacağı, ne kadar süre ayrılacağı, ulaşımın nasıl sağlanacağı, nelerin gözlemleneceği gibi önemli detaylar vardır. Yasal izinlerin alınması, okul idaresinin ve velilerin bilgilendirilmesi, velilerin de izinlerinin alınması gibi noktalar muhakkak planlanmalıdır. Gezi öncesinde gezilecek yer ile iletişim kurmak, randevu oluşturmak, alana özgü bilgileri almak gezinin bir zaman kaybı olmaktan uzaklaşmasını sağlayacaktır. Mümkünse sınıfa eşlik edecek, öğretmene yardımcı olacak yetişkinlerin katılması da verimliliği ve emniyeti artırır. Tüm bunlar netleştikten sonra öğrencilerin bilgilendirilmesi beyin fırtınası ve tartışma şeklinde yapılabilir. Nereye gidilecek? Neler görülecek? Uyulması gereken kurallar nedir? Gözlenecek nesneler neler? gibi soruların cevapları sınıf ortamında öğrencilerle muhakkak konuşulmalıdır. İnsan zihninin holistik (bütünsel) çalıştığını düşünerek hareket etmek yerinde olacaktır. Ayrıca insan bilmediği şeyler için kaygılanır. Öğrencileri olacaklar hakkında bilgilendirmek, onları neler beklediğini konuşmak hem kaygılarını azaltacak hem de kendilerini daha güvende hissetmelerini sağlayacaktır. Bu noktada önemli bir katkıyı da veliler üstlenmelidir. Gezi ve konusu hakkında önceden evde de konuşulması, merak duygusunun artırılması öğrencinin duygusal, zihinsel gelişimine ve gezinin verimliliğine katkı sağlayacaktır.
Gezi alanına götürülecek materyaller varsa (büyüteç, not defteri, kalem, gözlenecek nesneleri koyacak poşet vb.) önceden belirlenmeli ve tedarik edilmelidir. Küçük yaş gruplarında yaralanma ve kirlenmelere karşı hazırlıklı olmak küçük detayların olumsuz etkilerini ortadan kaldırmak için faydalı olacaktır. Kronik rahatsızlığı olan veya sürekli ilaç kullanan öğrencilerin bu özel durumları göz önünde bulundurulmalıdır. Karşılaşılabilecek olası problemler önceden düşünülerek hazırlıklı olmakta fayda vardır. Geziye katılacak öğrencilerin listesi de ön hazırlıkta yapılmalı, küçük yaş gruplarında öğrencilerin birbirlerinin sorumluluklarını almaları için kimlerle eşleşecekleri belirlenmelidir.
Ziyaret aşaması listenin ve öğrencilerin kontrolünün yapılmasıyla başlar, gezi alanına yolculuk ile devam eder. Öğrencilere gidilecek yer hakkında hatırlatma bilgisi vermek ve neleri gözlemleyebilecekleri hakkında onlarla konuşmak da isabetli olacaktır. Alana gidildiğinde öğretmen her öğrencinin gözlemlemesi gereken yerlere dikkat çekmeli, inceleme ve merak duygularını harekete geçirmesi için sorular sormalı ve öğrencilerin sordukları soruları da cevaplandırmalıdır.
Gezi alanında görevli kişiler varsa faydanın artırılması için onların bilgi vermesi sağlanmalıdır. Çocukların sorular sorması teşvik edilmeli, öğretmen öğrencilerin 5 duyularını kullanarak fark ettikleri detaylarla ilgilenmelidir. Bu hem gezinin faydasını artıracak hem de sosyo – duygusal olarak çocukların daha sonraki öğrenmelerinde nereye dikkat etmeleri gerektiği, neleri gözlemlemeleri gerektiği konusunda teşvik edici olacaktır. Öğretmen diğer öğrencilerin de duyacağı şekilde bu davranışı pekiştirirse (“Hmm demek bunu merak ettin? Bunula ilgili …aklına geldi? Sizi meraklı görmek hoşuma gidiyor? Haydi bunu beraber öğrenmeye çalışalım.” gibi cümleler kurulabilir.) öğrenci diğer öğrenmeleri için de motivasyon geliştirir. Gezi esnasında öğrencilerin fotoğrafları çekilebilir. Bu fotoğraflar sonrasında öğrencilerle birlikte incelenerek gezi yeri ve gözlemlenenler hakkında konuşulabilir.
KUTU: “İyi ki bana bunu gösterdin, iyi ki bu soruyu sordun, benim aklıma gelmemişti, bunu fark eden olmuş muydu? bakın burada ne varmış? haydi hep beraber inceleyelim.” gibi ifadeler öğrencilerin daha çok konuşmaları için her zaman işe yarar. Konuşulan her şey çocuk için somutlaştırmanın ilk adımıdır. Çünkü zihinde planlanan, sıraya koyulan öğrenmeler düzenli bir şekilde kelimelere ve sese dönüşür.
İzleme etkinlikleri sınıfa gelindiğinde deneyimlerin hatırlanması, tartışılması ve değerlendirilmesini sağlayan etkinlikleri kapsar. Böylece gezinin ve süreçte öğrenilenlerin öğrencilerin zihinlerinde nasıl sentezlendiğini görebiliriz. Gitmeden önce neler bekliyordunuz? Beklediğiniz gibi oldu mu? Gezide en çok sevdiğiniz şey neydi? En çok neyi merak ettiniz? Seni en çok şaşırtan şey ne oldu? En hoşunuza giden neresi oldu? En zorlu kısmı neydi? gibi sorularla beyin fırtınası yapılabilir. Böyle bir tartışma ortamı, öğrencilerin fikirlerini ifade etme ve yeni öğrendikleri bilgileri kullanabilme fırsatı sunar. Gezi günlüğü yazma, kısa yazılar ve şiirler yazma, gezinin resmini çizme, drama çalışması ile geziyi canlandırma gibi etkinliklerle zenginleştirmek de yararlı olacaktır. Öğrencinin sınıf seviyesi ve gelişim dönemine göre uygun olan etkinliklerle gezi çalışması sonlandırılmalıdır.
Hazır bu kadar geziden konuşmuş ve tüm aşamalarıyla ele almışken Evliya Çelebi’yi anarak sonlandıralım. Anlatılan o ki; Evliya Çelebi rüyasında Peygamber Efendimizi ve ashabını görür. Peygamber Efendimiz ’den şefaat istemek için edeple yaklaştığında heyecandan “Seyahat Ya Rasulallah” der. Bu rüyadan sonra dünyanın birçok yerine seyahat eder ve gittiği yerin özelliklerini yazdığı bir seyahatname kaleme alır. Öğrencilerinizle verimli geziler gerçekleştirip, sınıfınıza ait bir seyahatname oluşturmanız dileğiyle…
Psikolojik Danışman Melike PUTUR
