Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunda Aile Desteği
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), yalnızca dikkat dağınıklığı ya da aşırı hareketlilikle sınırlı olmayan, çok boyutlu bir nörogelişimsel bozukluktur. Dikkat sürdürme, dürtü kontrolü ve davranışları düzenleme gibi işlevlerde güçlükler yaşanılabilir. Bu durum, çocuğun bilişsel süreçlerini, duygusal düzenlemelerini ve sosyal ilişkilerini etkileyebilir. Uygun ebeveyn desteği ve yapılandırılmış çevresel düzenlemelerle ise DEHB’li çocuklar öğrenme potansiyellerini ortaya koyabilir ve güçlü yönlerini geliştirebilir.
Aile desteği, çocuğun kendini güvende hissetmesi ve potansiyelini ortaya koyabilmesi için temel bir ihtiyaçtır. Ebeveynin empatik, sabırlı ve yapılandırıcı tutumu, çocuğun içsel düzenini güçlendirmesine yardımcı olur. Ev ortamında küçük ama düzenli adımlar, çocuğun davranışlarında büyük fark oluşturabilir.
Evde Düzen ve Tutarlılık
DEHB’li çocuklar belirsizlik karşısında zorlanırlar. Bu nedenle günlük rutinlerin net ve tutarlı olması, çocuğun güven duygusunu artırır.
- Günlük rutinler oluşturmak önemlidir.
- Sabah kalkış, ders zamanı, oyun ve dinlenme aralıkları belirli olmalıdır.
- Ev ortamında dikkat dağıtıcı uyaranlar azaltılabilir (örneğin çalışma masasında fazla oyuncak bulundurmamak gibi).
Açık ve Kısa İletişim
DEHB’li çocuklar karmaşık yönergeleri takip etmekte zorlanabilir. Ebeveynin sade, net ve pozitif bir dil kullanması iletişimi kolaylaştırır.
- “Ödevini yap.” yerine “Şimdi matematik sayfasını bitirelim, sonra oyun oynayabiliriz.” gibi kısa cümleler tercih edilmelidir.
- Çocuğun dikkatini topladığı anlarda göz teması kurmak iletişimi güçlendirir.
- Uzun açıklamalar yerine, adım adım yönlendirmeler yapmak daha etkili olacaktır.
Olumlu Pekiştirme
DEHB’li çocuklar çoğu zaman eleştiriye maruz kalabilirler. Oysa olumlu davranışları fark etmek ve pekiştirmek, öğrenmeyi kalıcı hâle getirir.
- Küçük başarılar mutlaka fark edilmelidir.
- “Bugün ödevine kendi başına başladın, bu harikaydı.” gibi cümleler çocuğun iç motivasyonunu artırır.
- Eleştiriden çok teşvik kullanmak, öz yeterliliğim gelişmesinde önemli bir rol oynar.
Okulla İş Birliği
Ailenin öğretmenle kurduğu düzenli iletişim, çocuğun okul başarısını doğrudan etkiler.
- Öğretmenle çocuğun güçlü ve zorlandığı yönleri paylaşmak gerekir.
- Evde uygulanan tutumlarla okulda kullanılan yöntemlerin birbirini desteklemesi önemlidir.
- Gerektiğinde rehber öğretmen veya okul psikoloğuyla iş birliği yapılmalıdır.
Profesyonel Destek
Evdeki tüm çabalara rağmen çocuğun davranışları günlük yaşamı olumsuz etkiliyorsa, profesyonel yardım gerekebilir.
Sonuç olarak, DEHB’li bir çocuk ebeveyni olmak zaman zaman sabır gerektirse de, aynı zamanda çocuğun güçlü yönlerini fark etme fırsatıdır. Bu çocuklar genellikle özgün, meraklı, enerjik ve farklı düşünebilen bireylerdir. Ailenin sevgi dolu ve kararlı desteği, bu özelliklerin parlamasını sağlar.
SIKÇA SORULAN SORULAR
- DEHB belirtileri nelerdir?
Dikkat süresinde azalma, dürtüsellik, aşırı hareketlilik, unutkanlık, organize olamama ve görevleri tamamlamada güçlük sık görülen belirtilerdir. - Aile içi rutin DEHB’i nasıl destekler?
Düzenli bir günlük plan, öngörülebilirlik sağlar; çocuğun dikkatini toplamasını ve davranışlarını kontrol etmesini kolaylaştırır. - Ekran süresi düzenlemesi ne kadar olmalı?
Okul öncesi dönemde ekran süresi 30 dakikayı, okul çağında ise 1–2 saati geçmemesi önerilir. Ekran kullanımı ebeveyn denetiminde, yaşa uygun ve eğitimsel içeriklerle sınırlandırılmalıdır. Aşırı ekran maruziyeti dikkat süresini kısaltabilir ve uyku düzenini olumsuz etkileyebilir. - Okul-ev iş birliği nasıl olur?
Ebeveyn ve öğretmen düzenli iletişim kurmalı, ortak hedefler belirlemeli ve benzer davranış yönetimi stratejileri uygulamalıdır. - Terapiler aileye nasıl entegre edilir?
Terapide öğrenilen beceriler evde tekrarlanmalı; ebeveynler sürece aktif katılım sağlayarak çocuğun öğrendiklerini günlük yaşama taşımayı desteklemelidir.
