DEHB’li Çocuklarda Rutin Neden Bu Kadar Önemlidir?
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklar için rutin, yalnızca bir düzen değil; beynin dikkat ve davranış sistemini yönlendiren dışsal bir destektir. DEHB’li çocukların beyni, dikkatini sürdürme, zamanı organize etme ve geçişleri yönetmede daha fazla desteğe ihtiyaç duyar.
Günlük yaşamda kurulan düzenli bir yapı, çocuğun içsel çatışmayı azaltır, güven duygusunu artırır ve özdüzenleme becerilerini güçlendirir.
Rutin Beyne Neden Yardım Eder?
DEHB’de beynin “yürütücü işlev” adı verilen bölümü, planlama, öncelik belirleme ve davranışı organize etmede zorluk çeker.
Bu nedenle çocuk, ne zaman ne yapacağını bilmediğinde kaygı yaşar ve davranışlarını yönetmekte güçlük çekebilir. Rutin, beynin bu yükünü azaltır çünkü:
- Her gün benzer adımlar tekrarlandığında beyin enerji tasarrufu sağlar.
- Tahmin edilebilirlik, güven hissini güçlendirmesine olanak tanır.
- Ne zaman oyun, ne zaman ödev yapılacağını bilmek, davranış kontrolünü kolaylaştırır.
Düzenli Rutinlerin Çocuğa Kazandırdıkları
- Dikkatin toparlanması:
Günün belirli saatlerinde yapılan tekrarlar (örneğin sabah kahvaltı, ödev saati, uyku hazırlığı) beynin odaklanma ağlarını güçlendirmeye yardımcı olur. - Zaman algısının gelişmesi:
“Ne zaman başlayacağım, ne kadar sürecek?” gibi soruların cevabı netleştiğinde çocuğun planlama becerisi artar. - Davranışların öngörülebilir olması:
Günün akışını bilmek, sürprizleri ve ani değişim stresini ve kaygılarını azaltır. Bu da öfke ve kaygı ataklarının önüne geçmesine yardımcı olur. - Sorumluluk bilinci:
Günlük görevleri kendi başına yapabilmek (diş fırçalama, çantasını toplama vb.) çocuğa “ben yapabiliyorum” duygusu kazandırır. - Aile içi çatışmaların azalması:
Rutin oturduğunda ebeveynin sık sık hatırlatma veya uyarı yapması gerekmez; bu da iletişim kalitesini yükseltir.
Evde Rutin Nasıl Oluşturulur?
- Basitten başlayın:
Tüm günü değil, sadece sabah veya akşam saatlerini yapılandırarak başlayın. - Görselleştirin:
Çocuklar yazılı talimatlardan çok görsel akışlara tepki verir. Renkli çizelgeler, ikonlar veya sticker’larla gün planı görünür hale getirmek çocuklar için takip etmesi kolay ve eğlenceli bir hale gelecektir. - Zamanlayıcı kullanın:
Küçük çocuklarda kum saati veya mutfak zamanlayıcısı, soyut zamanı somutlaştırmalarına yardım eder. - Kısa molalar verin:
Uzun görevler yerine 15–20 dakikalık odak blokları + 5 dakikalık mola sistemi uygulayın. - Tutarlı olun ama esnek kalın:
Rutin, katı kurallar değil, tahmin edilebilir sınırlar oluşturmalıdır. Beklenmedik değişiklikleri önceden haber vermek önemlidir.
SIKÇA SORULAN SORULAR
- Rutin oluşturmak neden önemlidir?
Rutin, DEHB’li çocukların beyni için dışsal bir rehberdir; ne zaman ne olacağını bilmek güven duygusu oluşturur.Düzenli akış, dikkat dağınıklığını azaltır ve öz-denetimi güçlendirmeye yardım eder.
- Günlük program nasıl düzenlenmelidir?
Program sade, tekrarlayan ve görsel olarak görünür olmalıdır.
Sabah, ödev, oyun ve uyku saatleri sabit tutulmalı; dinlenme aralıkları da plana dâhil edilmelidir, rutinlerin dışına da çıkılabileceğini öğretmek önemlidir.
- Tutarlı kurallar nasıl geliştirilir?
Kurallar az, net ve herkes için geçerli olmalıdır.
Ebeveynlerin aynı durumlarda aynı tepkileri vermesi, çocuğun sınırları öğrenmesini kolaylaştırır.
- Görsel destek ile rutin sağlanır mı?
Evet, görseller soyut zamanı somutlaştırır ve hatırlamayı kolaylaştırır.
Resimli akış tabloları, sticker’lar ve renkli zamanlayıcılar, çocuğun dikkati için güçlü ipuçlarıdır.
- Rutin ihlallerinde ne yapılmalı?
Ceza yerine, nedenini anlamaya ve planı birlikte yeniden düzenlemeye odaklanılmalıdır.
Bazen rutinden sapmak da normaldir; önemli olan her şeyin tamamen bozulmadığını, ertesi gün yeniden başlanabileceğini çocuğa hissettirmektir.
“Bugün planımız biraz değişti ama yarın yeniden deneriz.” yaklaşımı, hem güveni hem esnekliği korur.
