DEHB’li Çocuklara Sınav Döneminde Aile Desteği
Sınav dönemi, çoğu çocuk için stresli bir dönemdir; ancak Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda bu dönem daha da zorlayıcı olabilir.
Odaklanma güçlüğü, zaman yönetimi sorunları ve yüksek kaygı düzeyi, çocuğun bilgisini ve potansiyelini doğru biçimde göstermesini engelleyebilir.
Bu nedenle ailelerin sınav sürecinde çocuğa nasıl destek olacağını bilmesi, başarının en önemli anahtarlarından biridir.
- Sınav Kaygısını Azaltmak
DEHB’li çocuklar, sıklıkla geçmişte yaşadıkları başarısızlık deneyimlerini hatırlayarak sınav öncesi kaygılanma eğilimindedirler.
Ebeveynin sakinliği, çocuğun duygusal düzenini doğrudan etkiler.
- “Ya yapamazsam?” yerine “Elinden geleni yapman yeterli.” mesajı verilmesi önemlidir.
- Başarı, sadece notla değil, çabanın fark edilmesiyle de pekiştirilmelidir.
- Sınav öncesi aile içinde eleştiri bir tutum yerine destekleyici bir iletişim kurulmalıdır.
Ailenin tutumu çocuğun iç sesine dönüşür; bu yüzden sakin, güven veren bir dil en etkili sınav stratejilerinden biridir.
- Çalışma Ortamını Düzenlemek
Dikkat eksikliği yaşayan bir çocuk için öğrenme ortamı en az içerik kadar önemlidir.
Fazla uyaran, dağınıklık veya ses, odaklanmayı hızlıca bozan faktörlerdendir.
- Çalışma masası sade olmalı; sadece gerekli materyaller bulunmalıdır.
- Gürültü, televizyon veya telefon gibi dikkat dağıtıcı unsurlar ortamdan kaldırılmalıdır.
- Masa üzerindeki “tamamlanacaklar listesi” çocuğa görev hissi kazandırır.
Renkli planlayıcılar, çıkartmalar veya yapılacaklar kutucukları gibi görsel araçlar motivasyonu desteklemeye yardımcı olabilir.
- Çalışma Süresini ve Mola Düzenini Belirlemek
DEHB’li çocuklar uzun süre aynı göreve odaklanmakta zorlanır.
Bu nedenle “Pomodoro tekniği” veya odak blokları kullanmak oldukça etkilidir.
- 20 dakika çalışma → 5 dakika mola → 4 tur sonunda uzun mola şeklinde ilerlenebilir.
- Mola sırasında hareket etmek (esneme, su içme) beyindeki dopamin dengesini korumaya yardımcı olur.
- Günlük Planlama ve Takip
Zaman algısı DEHB’li çocuklarda farklı çalışabilir; “çok var” ya da “hiç zamanım yok” algısı sıktır.
Bu nedenle somut, görsel planlar büyük önem taşır.
- Günlük plan duvara asılmalı; çalışma, dinlenme, yemek ve uyku saatleri net olmalıdır.
- Tamamlanan görevler işaretlendiğinde çocuk başarı hissi yaşar ve ne kadar yol katettiğini görür.
- Haftalık hedef sayısı az tutulmalı; “gerçekçi hedef = sürdürülebilir ilerleme olmalıdır.
- Duygusal Destek ve Öz Güven Kazandırma
DEHB’li çocuklar sıkça “dikkatsiz”, “tembel” gibi etiketlerle karşılaşır. Sınav sürecinde bu etiketlerin tekrarı, özgüven kaybına yol açabilir.
Aile, çocuğun çabasını fark etmeli ve bunu sözel olarak ifade etmelidir:
“Dün 15 dakika bile olsa düzenli çalıştın, bu büyük bir adım.”
Her küçük gelişme fark edildiğinde çocuk beyninde “başarabildim” sinyali güçlenir — bu dopamin sistemini destekleyerek dikkat döngüsünü iyileştirmeye yardımcı olur.
- Beslenme, Uyku ve Hareket
Dikkatin sürdürülebilmesi için bedenin de dengede olması gerekir.
- Yeterli uyku (8–10 saat), sabah odaklanmayı güçlendirir.
- Şekerli atıştırmalıklar yerine protein ve lif ağırlıklı beslenme önerilir.
- Kısa yürüyüşler, hafif egzersizler veya nefes çalışmaları sınav kaygısını azaltır.
Dikkat bir kas gibidir dinlenmezse yorulur, hareketle desteklenirse güçlenir.
- Sınav Günü Aile Tutumu
Sınav sabahı evdeki enerji çocuğa doğrudan geçer.
Bu nedenle aile, çocuğun yanında sakin ve güven verici bir atmosfer oluşturmalıdır.
- “Unutma, senin değerin bu sınavla ölçülmüyor.” mesajı önemlidir.
- Çocuğun son dakika tekrarlarına zorlanmaması, zihinsel yorgunluğu önler.
- Hafif kahvaltı, zamanında hazırlık ve olumlu sözlerle sınava uğurlamak süreci kolaylaştırır.
Sınav dönemi, DEHB’li çocuklar için yalnızca bir akademik değerlendirme değil, duygusal dayanıklılık sürecidir. Ailenin sakinliği, planlı yaklaşımı ve koşulsuz desteği; çocuğun dikkatini, özgüvenini ve öğrenme isteğini güçlendirmesine yardımcı olur.
SIKÇA SORULAN SORULAR
- Sınav kaygısı DEHB’li çocukta nasıl görülür?
DEHB’li çocuklarda sınav kaygısı genellikle “unutma korkusu” ve “başarısız olma endişesi” olarak ortaya çıkar.Kaygı yükseldiğinde dikkat daha çabuk dağılır, bildiği bilgileri hatırlamakta zorlanabilir. - Evde nasıl motivasyon desteklenir?
Küçük hedefler koymak ve anında övgü vermek motivasyonu artırmaya yardımcı olur. Bu konuyu bitirirsen mola verebiliriz.” gibi somut ödüller, çocuğun dopamin sistemini harekete geçirir. - Zaman yönetimi nasıl öğretilir?
Görsel planlar ve zamanlayıcılar (örneğin kum saati, kronometre) çocuklara zamanı somutlaştırır. Görevleri 15–20 dakikalık odak bloklarına bölmek, plan yapmayı ve sürdürmeyi kolaylaştırır. - Sınav öncesi dikkat artırıcı öneriler nelerdir?
Yeterli uyku, dengeli beslenme ve ekran süresini sınırlama dikkat kalitesini artırmaya yardımcı olur.Kısa yürüyüşler veya nefes egzersizleri sınav sabahı zihni toparlamaya yardımcı olur. - Okul ilgisi yeniden nasıl bulunur?
Çocuğun güçlü yönlerini fark edip başarı deneyimi yaşamasını sağlamak gerekir.
Küçük ilerlemeler fark edildiğinde öğrenmeye olan içsel motivasyon yeniden canlanır.
