Çocuklarda Dikkat Eksikliği Nedir ve Belirtileri Nelerdir?
Dikkat eksikliği, çocuklarda yaygın görülen ve öğrenme, davranış, sosyal ilişkiler gibi birçok alanı etkileyen bir nörogelişimsel farklılıktır.
Bu durum, çoğu zaman Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) kapsamında değerlendirilir. Ancak her çocukta dürtüsellik veya hiperaktivite görülmez; bazı çocuklar yalnızca dikkatini sürdürmede zorluk yaşabilirler.
Dikkat Eksikliği Ne Anlama Gelir?
Çocuğun dikkatini toplaması, sürdürmesi ve bir görevi tamamlayabilmesi için beynin ön bölgesindeki yürütücü işlevlerin (planlama, organize olma, kendini kontrol etme) sağlıklı şekilde işlemesine gerek vardır.
Dikkat eksikliğinde bu alanlar biraz daha farklı çalışır. Beyin, ilgisini çabuk kaybedebilir veya bilgiyi ve dikkati düzenlemekte zorluk çekebilir.
Bu nedenle çocuk çoğu zaman “istemiyor” gibi görünse de aslında “sürdüremiyordur.”
Dikkat eksikliği tembellik olarak görülmemelidir; beynin bilgiye farklı yanıt verme biçimidir.
Çocuklarda Dikkat Eksikliğinin Belirtileri
Belirtiler yaşa göre farklılaşabilir, ancak genellikle şu davranışlarla kendini gösterir:
🔹 Dikkat Eksikliği Belirtileri
- Dersi dinlerken kolayca dalma veya başka şeylerle ilgilenme
- Ödev ve görevleri tamamlamada güçlük
- Detayları kaçırma, küçük hatalar yapma
- Eşyalarını sık sık kaybetme (anahtar, kalem, suluk vb.)
- Yönergeleri takip etmede zorluk
- Organize olamama, plan yapmada zorlanma
- Yarıda bırakılan görevler
🔹 Hiperaktivite ve Dürtüsellik
- Yerinde duramama, sürekli hareket hâlinde olma
- Sessiz oyunlarda zorlanma
- Söz kesme, sırasını beklemekte güçlük
- Düşünmeden hızlı tepki verme
Bu davranışlar en az 6 aydır sürüyorsa ve hem evde hem okulda gözleniyorsa, çocuk bir uzman tarafından değerlendirilmelidir.
Dikkat Eksikliğinin Nedenleri Nelerdir?
Dikkat eksikliğinin nedenlerinde genetik, biyolojik ve çevresel birçok etken rol oynar:
- Genetik yatkınlık: Ailede benzer öyküler olması sıklıkla görülür
- Nöroçeşitlilik: Dopamin ve noradrenalin dengesizlikleri odaklanmayı zorlaştırabilir.
- Çevresel faktörler: Yetersiz uyku, fazla ekran maruziyeti, stresli aile ortamı, düzensiz beslenme.
- Eşlik eden durumlar: Kaygı, öğrenme güçlüğü veya duyusal hassasiyet belirtileri artırabilir.
Çocuğun Dikkat Eksikliğini Nasıl Anlayabiliriz?
Ebeveynler çoğu zaman şöyle söyler:
- “Sürekli bir şeyleri unutuyor.”
- “Ders çalışırken dalıp gidiyor.”
- “Bir işe başlıyor ama hemen sıkılıyor.”
- “Oyunlarda bile uzun süre odaklanamıyor.”
Bu durumlar aslında çocuğun isteksizliğinden değil, beyninin dikkati yönetme biçiminden kaynaklanır.
Dikkat eksikliği olan çocukların beyni, odağı uzun süre sürdürmek için gereken enerjiyi (dopamin ve noradrenalin adlı kimyasalları) daha hızlı tüketir.
Yani çocuk yapmak istemediği için değil, beyninin dikkatini sürdürebilmesi için yeterli “yakıtı” bulmakta zorlandığı için çabuk dağılma eğilimindedir.
Sevdiği oyunlarda veya merak ettiği konularda saatlerce odaklanabilmesinin nedeni, bu sırada beynin ödül sistemi aktif hâle gelmesidir. Dopamin salgısı arttığında çocuk daha motive olur ve dikkati kendiliğinden yoğunlaşır.
Uzman Desteği Ne Zaman Gerekir?
Aşağıdaki durumlar gözleniyorsa profesyonel destek alınmalıdır:
- Akademik başarı belirgin şekilde düşüyorsa
- Öğretmen sık sık “dalıyor” veya “dersten kopuyor” diyorsa
- Günlük yaşamda unutkanlık, düzensizlik belirginse
- Çocuk özgüven kaybı ya da öfke patlamaları yaşamaya başlamışsa
Dikkat eksikliğinin değerlendirilmesi, uzmanlar arası iş birliğiyle yapılmalıdır.
Çocuğun evde, okulda ve bireysel değerlendirmelerde gösterdiği davranışlar bir arada incelenir;
böylece durum bütüncül biçimde ele alınmalıdır.
Çocuklarda dikkat eksikliği, zamanında fark edildiğinde yönetilebilir bir durumdur.
Erken destek, sadece okul başarısını değil, özgüveni ve sosyal ilişkileri de güçlendirme de yardımcı olur.
SIKÇA SORULAN SORULAR
- Dikkat eksikliği nasıl anlaşılır?
Çocuk görevleri tamamlamakta, yönergeleri takip etmekte ve dikkatini sürdürmekte zorlanır. Bu durum hem evde hem okulda belirgin biçimde gözlenir. - Hiperaktivite her zaman beraber mi olur?
Hayır, bazı çocuklarda yalnızca dikkatsizlik ön plandadır. Hiperaktivite ve dürtüsellik olmadan da dikkat eksikliği görülebilir. - Evde hangi davranışlar dikkat eksikliğine işaret eder?
Eşyalarını sık kaybetme, yönergeleri unutturma, başladığı işi yarım bırakma gibi davranışlar dikkat eksikliğini düşündürebilir. Ayrıca plan yapma ve zamanı yönetmede güçlük görülebilir. - DEHB tanısı nasıl konur?
Tanı, çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından yapılan klinik değerlendirmeyle konur. Aile, öğretmen ve psikolojik testlerden alınan bilgiler birlikte incelenir. - Okulda hangi davranışlar dikkat eksikliğini gösterir?
Ders sırasında dalgınlık, yönergeleri takip edememe, ödevleri tamamlayamama ve sık hata yapma yaygın belirtilerdir. Çocuk sınıfta dikkatini sürdürmekte veya sırasını beklemekte zorlanabilir, dürtüsel davranışlar da bulunabilir.
