Bahçedeki Şifa
SPOT: Çocuklara özgürce hareket edebileceği ve doğal iyileştiricilerden şifa bulabileceği ortamlar sunmak biz yetişkinlerin öncelikli amaçlarından hatta görevlerinden biri olmalıdır. Sonraki nesillerin sağlıklı ve dayanıklı olabilmesi için bu kritik bir konu olarak görülmelidir.
‘Buralar eskiden hep dutluktu’ diye başlayan sohbetlere hepimiz bir şekilde şahit olmuşuzdur. Bu sohbetlerin hepsi aslında aynı yere bağlanır ve bize şehirleşmenin hızına bağlı olarak bahçe kültürünün giderek kaybolduğunu anlatır. Eskiden ‘bağ-bahçe’ olarak tanımlanan bahçe kültürü, zamanla ‘park-bahçe’ olarak ifade edilen bir kültüre dönüşmeye başladı. Dolayısıyla zamanın değişmesiyle beraber kavramlar ve ifadeler farklılaşıyor.
Şimdilerde ‘park’ kelimesini alışveriş merkezleri, isimlerinde kullanmaya başladılar. Bu sayede belki de parkların alternatifi olmayı hedefliyorlar. Ailecek bir parka, pikniğe, yürüyüşe gitmek yerine alışveriş merkezleri tercih ediliyor. Kelimelerin etki gücü hesaba katıldığında, bazı alışveriş merkezlerinin sonunda geçen ‘park’ kelimesinin bir tesadüf olmadığı söylenebilir. Birçok alışveriş merkezi; ağaç, çim, kum ve taşlar kullanarak yapay bir atmosfer oluşturmayı amaçlar. Hatta bazı alışveriş merkezleri belli bölümlerini tavansız ya da en azından cam tavanlı yaparak ziyaretçilerine açık hava ortamı sağlayarak park ve bahçelerin güçlü bir alternatifi olmayı başarır.
Lakin her ne kadar güçlü olsa da bir alışveriş merkezi hiçbir zaman bir parkın, bahçenin yerini tutamaz. Yetişkinler için tutsa bile çocuklar için tutamaz çünkü bahçenin çocuklar için birçok faydası vardır. Bu faydaları bir kenara bırakıp çocukları sürekli alışveriş merkezine götürmek onlar için sağlıklı bir yol değildir. Her ne kadar çocuklar orada kendilerine göre bir şeyler bulabilseler bile. Aynı şekilde, çocukları sürekli evde tutmak da onlar için sağlıklı değildir.
KUTU: Çocuk dediğimiz varlığın oyun oynaması gerekmektedir. Bu oyun alanı evinin önü, sitenin bahçesi, bir park ya da mesire alanı da olabilir.
Bahçe Oyunları Çocuğun İhtiyacıdır
Oyun çocuklar için önemli bir ihtiyaçtır. Bu ihtiyacın bir kısmını da bahçe oyunları oluşturmaktadır. Bahçeye çıkma imkânı olmayan çocukların zaman zaman huzursuz olmalarının sebebi bu ihtiyacının karşılanmamasıdır. ‘Biz çocukken böyle sorunlar yaşamıyorduk’ ebeveynlerden sık duyduğumuz bir serzeniştir. Evet, biz çocukken böyle sorunlar yaşamamış olabiliriz ama bunun en önemli sebeplerinden biri şu ki; biz bahçede rahatça oynayabiliyorduk. Yani bu ihtiyacımızı fazlasıyla giderebiliyorduk fakat şimdiki neslin bu ihtiyacı çeşitli sebeplerle karşılanamıyor. İhtiyacı karşılanmayan bir bireyin bazı sorunlar yaşaması da son derece olağandır.
Bahçe Oyunları Doğal İyileştiricidir
Bahçe, çocuk için şifalıdır çünkü bahçede ‘doğal iyileştirici’ olarak tanımladığımız doğanın parçaları olan; toprak, ağaç, çim, kum, taş, su, çiçek, böcek, hayvan gibi detaylar bulunur. Bunların bazen hepsi, bazen de bir kısmı bahçede çocuğun karşısına çıkar. Bunlarla temas etmek ise çocuğa iyi gelecektir.
Özellikle toprakla temas etmenin iyileştiriciliği önemlidir. Toprağın iyileştiriciliği insan doğasıyla ilgilidir çünkü insanın özünü toprak oluşturmaktadır. Dolayısıyla insanın doğasında olan bir maddenin insana iyi gelmesine şaşırmamak gerek. Her ne kadar alışveriş merkezleri bu konuya da el atmış ve çocuklar için yapay kum havuzları tasarlamış olsa da gerçek toprağın ve kumun iyileştiriciliğini yakalamak zordur. Psikoloji alanındaki terapi ekollerinden biri olan kum terapisi de kumun, başlı başına bir terapötik (iyileştirici) yanı olduğunu savunur. Dolayısıyla böylesine önemli bir şifa kaynağından çocukları mahrum bırakmamak gerekir.
Çocuk Bahçede Keşfeder ve Deneyimler
Çocuklar bahçede özgür bir ortama sahiptir. Ayrıca yeni şeyler keşfetme fırsatına sahip olur. Keşfettiği şeyleri de uzun uzun inceleme imkânı bulur, deneyimleyerek birçok şey öğrenir. Deneyimsel öğrenmenin en etkili öğrenme yöntemlerinden biri olduğunu göz önünde bulundurursak bunun çocuklar için ne kadar büyük bir imkân olduğunu anlayabiliriz.
Bu sebepledir ki köyde yaşayan çocuklar, hayata dair daha fazla bilgiye sahip olabilir. Çünkü şehirde yaşayan bir çocuktan çok daha fazla deneyime sahiptir. Bu da köyde yaşayan çocukların, şehirde yaşayan çocuklara oranla ev dışında daha fazla vakit geçirmesiyle ilişkilidir. Aynı şekilde, şehirde yaşayan çocuklardan da dışarda oynayan çocuklar, dışarıya hiç çıkmayan çocuklara göre daha fazla bilgi ve tecrübeye sahip olabilir.
Bahçe Oyunları Çocuğu Geliştirir
Çocuk için bu denli öneme ve değere sahip olan bahçe oyunları, çocuğu birçok yönden geliştirir. Bahçede oynanan oyunlar çocuğun fiziksel, zihinsel, duygusal, sosyal ve kültürel gelişimini desteklediği gibi dil gelişimine de önemli katkılar sağlar.
Fiziksel Gelişim
Bu gelişim alanlarının ilki fiziksel gelişimdir. Bahçe oyunları çocuğun hareket ettiği eylemlerden oluşur yani fiziksel bir aktivitedir. Çocuk sürekli hareket eden bir varlıktır. Oyunun doğası gereği de çocuk bol bol hareket eder. Bir çocuk bahçede oynarken koşar, atlar, zıplar, iter, çeker, tırmanır ve buna benzer birçok hareket içeren eylemde bulunur. Bütün bunlar çocuğun fiziksel gelişimine ciddi bir katkı sağlar. ‘İnce motor’ ve ‘kaba motor’ olarak ifade edilen becerilerin sağlıklı gelişebilmesinde bahçe oyunları önemli bir yere sahiptir.
Zihinsel Gelişim
Bahçe oyunları çocukların zihinsel ve bilişsel gelişimine de katkı sağlar. Çocuklar oyun oynarken yüksek bir konsantrasyon ile oyunun kurallarına, amaçlarına ve hedeflerine uymaya çalışırlar, plan yaparlar. Bir senaryo belirleyip rolleri paylaşırlar. Dikkat eksikliği olan çocuklar, derslere veya dikkat gerektiren işlere yeteri kadar odaklanamıyorken oyun esnasında dikkatini şaşırtıcı bir şekilde toplayabiliyor olması da oyunun çocuk için ne kadar keyifli ve etkili olduğunu göstermektedir.
KUTU: İranlı İslam alimi İmam-ı Gazâlî (1058-1111), çocuğun öğrenme gücü üzerinde oyunların ciddi bir etkisi olduğunu vurgulamıştır. Gazzâlî çocuklara oyun oynamaları için imkân tanınması gerektiğinin üzerinde durmuş ve devamlı ders çalışan bir çocuğun kalbinin öleceğini, zekasının da söneceğini belirtmiştir.
Duygusal Gelişim
Bahçe oyunlarının etki ettiği diğer bir alan ise duygusal gelişimdir. Çocuk oyunun içinde birçok duyguyu deneyimler, tanır ve hayatına aktarır. Oyunun duygularla olan ilişkisi, psikoloji alanındaki önemli isimlerden biri olan Avusturyalı Nörolog Sigmund Freud (1856-1939) tarafından da vurgulanmıştır. Freud’a göre davranışlar sebepsiz ve rastgele gerçekleşmez, her birinin farklı sebepleri vardır. Buradan hareketle, çocukların oyunlarının da tesadüf eseri olmadığını ve onların duygularını yansıttığını savunur. Oyun hayatın bir provası olduğu için çocuğun hayatta karşılaşabileceği duyguların neredeyse tamamı oyunlarda mevcuttur. Çocuklar bahçede oynarken sevinir, üzülür, öfkelenir, şaşırır, utanır, korkar, kaygılanır, hayal kırıklığı yaşar ve daha birçok duyguyu keşfetme imkânı bulurlar. Böylece duygusal anlamda daha güçlü olurlar.
Sosyal Gelişim
Bahçe oyunları, sosyal olarak çocuğun gelişmesine katkı sağlar. Çocukların oynama süreçleri, gelişim dönemlerine göre incelendiğinde önce kendi başına oynadıkları görülebilir. Sonra başka çocuklarla yan yana olurlar fakat yine kendi başlarına oynarlar. Biraz daha büyüdüklerinde başka çocuklarla birlikte oynamaya başlarlar. Ekipler kurarlar ve takım ruhunu öğrenirler, ilişki geliştirirler, grubun dinamiklerini anlamaya ve krizleri yönetmeye çalışırlar. Gruba dahil olabilmek ya da gruptan dışlanmamak adına sosyal uyum becerileri geliştirirler. Bu sayede bahçede oynarken sosyal anlamda da gelişme gösterirler.
Kültürel Gelişim
Oyunlar ve oyuncaklar, içinde bulundukları çağın önemli ayrıntılarını taşıma işlevine sahiptir. Bahçe oyunları da içerisinde toplumun bir takım kültürel değerlerini bulundurduğundan kültürel gelişimi de destekler. Bahçede oynanan bazı oyunlar nesilden nesile geçmiştir ve bu da kültürel öğelerin aktarılmasına sebep olmuştur. Bu açıdan bakıldığında, bahçe oyunlarının kültürel gelişime de etkisi olduğu belirtilebilir.
Dil Gelişimi
Bahçe oyunlarındaki sosyal, kültürel ve zihinsel gelişimin bir sonucu olarak dil gelişimi de oyunun katkı sağladığı alanlardan biri olarak gösterilebilir. Oyunun başlı başına bir dil olmasının yanı sıra oyunun içinde de dil kullanılır. Oyunda çocuk, başkalarıyla anlaşabilmek için konuşur ve bu sayede yeni kelimeler öğrenir. Dil, pratik yaparak gelişen bir alandır ve oyun da konuşma pratiği yapmaya en elverişli eylemlerden biridir. Günümüzde çocuklara yönelik dil eğitimlerinin oyun ağırlıklı olmaya başlamasının bir sebebi de budur. Hayatın provasını oyun ile gerçekleştiren çocuk, kullanacağı dilin provasını da oyunun içinde yapabilmektedir. Bu da bilgisayar, telefon veya tabletteki oyunlardan ziyade akranlarıyla beraber etkileşimli oyunlarla mümkün olmaktadır.
Bahçede Oynamak Her Çocuğun Hakkıdır
Günümüzde başta teknolojinin gelişmesi olmak üzere birçok sebeple çocukların ekran kullanımı arttı. Buna, çocuklar hesaba katılmadan planlanan şehirlerle birlikte çocukların rahatça ve güven içinde oynayabileceği alanların azalması da eklenince, hareket içeren bahçe oyunları gün geçtikçe kaybolmaya başlamıştır. Bu durum çocukların fiziksel ve duygusal anlamda daha sağlıksız, güçsüz olmalarına yol açmaktadır.
Bu kapsamda evde sürekli zıplamak ya da koşmak isteyen bir çocuğa, komşular rahatsız olur veya eşyalara zarar gelir düşüncesiyle engel olmak yerine; onu bir parka götürüp koşmasını, zıplamasını sağlamak gibi basit bir çözüm, fiziksel ihtiyaçlarını gidermesi ve kendi potansiyelini keşfetmesi için yeterli olacaktır. Bahçede oynamak her çocuğun hakkıdır ve onların haklarını savunmak biz yetişkinlerin görevidir. Bu kapsamda şehirler planlanırken çocukların oynayabileceği alanlar da düşünülmeli, bir ev ya da okul seçilirken bahçesine de bakılmalı ve çocuklar için etkinlik planlarken parklar, bahçeler ve mesire alanları da hesaba katılmalıdır. Soğuk kış günlerini geride bırakmışken bu sıcak zamanları çocuklarımızla bahçede veya doğayla iç içe olabileceğimiz yerlerde geçirebiliriz. Yeniden kış geldiğinde de yağmur birikintilerinde veya çamurlarda zıplamak ya da kar topu oynamak onlara da bize de iyi gelecektir…
Talha TOLUNALP
