Ailelere Yönelik Ebeveyn Eğitim Programı Nasıl Olmalı?
DEHB tanısı konulan bir çocuk kadar, aile de bu sürecin önemli bir parçasıdır.
Çocuğun davranışlarını, duygusal tepkilerini ve dikkat düzenini anlamak; sabırla rehberlik etmek bilgi ve beceri gerektiren önemli bir durumdur.
İşte bu noktada, ebeveyn eğitim programları aileye yalnızca bilgi değil, yeni bir bakış açısı kazandırmayı hedefler.
Amaç, “çocuğu değiştirmek” değil, aile içinde ilişkileri, rolleri, tutumları düzenleyerek çocuğun potansiyelini ortaya çıkaracak ortamı oluşturmaktır.
Ebeveyn Eğitimi Neden Bu Kadar Önemli?
DEHB’li çocukların en çok ihtiyaç duyduğu şey, düzenli, tahmin edilebilir ve anlayışlı bir çevredir.
Bu çevreyi en iyi şekilde sağlayabilecek kişiler ise anne ve babadır..
Ebeveyn eğitimiyle, aileye yalnızca “ne yapmamalıyım?” cevabını değil, “nasıl destek olabilirim’’ yanıtını öğretir.
Eğitim sürecinde aile:
- DEHB’nin nörogelişimsel yapısını öğrenir, davranışları kişiselleştirmemeyi öğrenir.
- Günlük yaşamda işe yarayan yöntemleri öğrenir ve uygular.
- Çocuğunun güçlü ve zayıf yönlerini fark edip bunları geliştirmeyi öğrenir.
Bilinçli ebeveyn, çocuğuna sakinlik ve güven kazandırır; bu, hiçbir destekle veya ilaçla sağlanamayacak kadar güçlü bir etkidir.
Programın Temel Bileşenleri
Ebeveyn eğitim programları genellikle psiko-eğitim, davranış yönetimi eğitimi ve duygusal destek bileşenlerinden oluşur.
- Psiko-eğitim:
Aileye DEHB’nin nasıl çalıştığı, çocuğun neden bazı davranışları sergilediği bilimsel temellerle anlatılır. Böylece ebeveyn “inat” ya da “umursamazlık” yerine “nörogelişimsel farklılık” görmeye başlar. - Davranış yönetimi:
Evde olumlu pekiştirme, sınır koyma, rutin oluşturma gibi pratik beceriler kazandırılır.
Amaç, cezayla değil, doğru yönlendirmeyle davranış değişimi sağlamaktır. - Duygusal destek ve ebeveyn dayanıklılığı:
Sürekli hatırlatma, sabır kaybı ve yorgunluk yaşayan ebeveynler için stres yönetimi teknikleri öğretilir. Ebeveynin öncelikle kendi duygu durumunu düzenlemesi, çocuğa en iyi modeldir.
Aile Katılımı Olmadan Müdahale Eksik Kalır
DEHB tedavisinde yalnızca çocuğa yönelik terapi veya ilaç yeterli değildir.
Aile eğitime dâhil olduğunda, terapi odasında öğrenilen beceriler ev ortamına taşınır ve değişimi kalıcı hale getirir.
Ebeveynin katılımı;
- Öğretmenle iletişimi güçlendirir,
- Evde tutarlılığı artırır,
- Çocuğun özgüvenini ve benlik algısını yükseltmeye yardımcı olur.
Ailenin katılımı, sürecin yönünü belirler.
Programın Aileye Kazandırdıkları
Ebeveyn eğitimine katılan aileler, zamanla hem kendi tutumlarını hem de çocuklarının tepkilerini daha iyi gözlemlemeye başlar.
Kazanımlar:
- Evde çatışmalar azalır.
- Ebeveynler sabır ve kararlılık becerilerini güçlendirir.
- Çocuk, kendini daha anlaşılmış hisseder.
- Aile içi iletişimde güvenli bağlanma yeniden kurulur.
Eğitim, ebeveyne yalnızca “nasıl davranmalı”yı değil, “çocuğunu nasıl görmeli”yi öğretir.
Ebeveyn eğitimi, DEHB’li çocuğa verilen en büyük hediyedir: anlaşılmak.
Bilgi, sabır ve düzenle birleştiğinde, çocuk kendini güvenli bir ortamda geliştirir.
Ailenin öğrendiği her yeni beceri, çocuğun hayatına bir istikrar halkası ekler.
SIKÇA SORULAN SORULAR
- Ebeveyn eğitiminde hangi konular öğretilmeli?
Eğitimde temel olarak DEHB’nin nörogelişimsel yapısı, olumlu pekiştirme yöntemleri, tutarlı sınır koyma, rutin oluşturma ve duygusal regülasyon konuları ele alınır.
- Grup eğitimleri DEHB’li ailelere fayda sağlar mı?
Evet, grup eğitimleri ailelere hem bilgi hem de duygusal olarak destek sağlar.
Benzer süreçlerden geçen ebeveynlerin deneyim paylaşımı, motivasyonu artırır ve yalnızlık hissini azaltır.
- Telefon süpervizyon desteği nasıl çalışır?
Program sonrası uzman, belirli aralıklarla aileyle kısa telefon görüşmeleri yaparak evdeki uygulamaları değerlendirir.
Bu destek, ebeveynin öğrendiklerini sürdürmesine ve gerektiğinde yönlendirme almasına yardımcı olur.
- Telefon görüşmesi süreci nasıl kurgulanır?
Genellikle ilk ay haftalık, sonraki aylarda 15 günde bir veya aylık görüşmeler planlanır.
Görüşmelerde hedef davranışlar, rutinlerin uygulanabilirliği ve ebeveynin duygusal durumu değerlendirilir.
- Uzun vadeli faydalar neler olabilir?
Ebeveyn eğitimi uzun vadede aile içi çatışmaları azaltır, iletişimi güçlendirir ve çocuğun öz-düzen becerilerini kalıcı hâle getirir.
Ebeveynin bilinçli yaklaşımı, çocuğun özgüveni ve okul başarısı üzerinde de doğrudan olumlu etki yaratır.
