Etkili Ebeveyn Etkin Çocuk
SPOT: Çocuk yetiştirmek, dünyadaki en zor ve en tatmin edici işlerden biridir ve kendinizi en az hazırlıklı hissedebileceğiniz işlerden biridir.
Hepimiz çocuklarımız için olabileceğimiz en iyi ebeveyn olmak istiyoruz ancak; kendine güvenen, kibar ve başarılı bir çocuğun nasıl yetiştirileceği konusunda çoğu zaman birbiriyle çelişen tavsiyeler karşımıza çıkabiliyor. Bu tavsiyelerin çelişkili olması, ebeveyn olmanın her yönünü daha karmaşık ve daha endişeli hale getiriyor. İyi haber ise çocuk yetiştirmenin tek bir doğru yolunun olmamasıdır. Çocuk yetiştirmek için; yetkili, otoriter ya da helikopter ebeveyn olmaktan ziyade çocuğunuzun sizi dinlemesini, saygı duymasını ve güvenmesini beklemeniz ve bu konuda çaba göstermeniz gerekir.
Tüm bunları hedef olarak belirlemek kolay ancak başarılması zor kriterler olarak görebilirsiniz. Burada önemli olan doğru dengeyi nasıl kurduğunuzdur. Çocuğunuz geliştikçe, zorluklar olabilir, düşünceniz değişebilir. Ancak yaklaşımınız tutarlı, sağlam ve sevgi dolu olmalıdır. Çaba göstermenin güven oluşturduğunu ve zorluklarla başa çıkmayı öğrenmenize yardımcı olduğunu deneyimleyerek çocuğunuzun öğrenmesine yardımcı olmaya devam etmelisiniz.
DAHA ETKİLİ EBEVEYNLİK İÇİN DOKUZ ADIM
İşte bir ebeveyn olarak daha doyumlu hissetmenize yardımcı olabilecek dokuz çocuk yetiştirme ipucu.
- Çocuğunuzun Benlik Saygısını Arttırmak
Çocuklar, bebekliklerinden itibaren benlik algılarını geliştirmeye başlar. Ses tonunuz, beden diliniz ve her ifadeniz adeta bir sünger gibi çocuklar tarafından emilir. Bir ebeveyn olarak sözleriniz ve davranışlarınız, çocukların gelişen benliğini her şeyden daha fazla etkiler. Çocukların bir şeyleri bağımsız olarak yapmalarına izin vermek, kendilerini yetenekli ve güçlü hissetmelerini sağlayacaktır. Küçük de olsa başarılarını övmek onları gururlandıracaktır. Buna karşılık, küçümseyici yorumlar veya bir çocuğu diğeriyle olumsuz bir şekilde karşılaştırmak, çocukların kendilerini değersiz hissetmelerine neden olur.
Duygu yüklü açıklamalar yapmaktan veya kullandığınız dili sert şekilde kullanmaktan kaçınmalısınız. “Kolay bir şeyi bile beceremiyorsun!” “Bebek gibi davranıyorsun!” gibi yorumlar veya ifadeler çocukta fiziksel darbeler gibi hasara neden olur. Sözlerinizi dikkatli seçmeli ve şefkatli olmalısınız. Çocuklarınıza herkesin hata yapabileceğini ve davranışlarını ara sıra onaylamasanız bile onları hala sevdiğinizi anlatmalısınız.
- Çocukların İyi Olduğu Durumları Yakalayın
Herhangi bir günde çocuklarınıza kaç kez olumsuz tepki verdiğinizi hiç düşündünüz mü? Kendinizi iltifat etmekten çok, sık sık eleştirirken bulabilirsiniz. Bu durumu anlayabilmek için empati yapmanız gerekebilir. İyi niyetli olsa bile, size bu kadar olumsuz rehberlik eden bir ebeveyn hakkında ne düşünürdünüz?
En etkili yaklaşım, çocukları bir şeyi doğru yaparken yakalamaktır. “Yatağını bize sormadan yaptın. Bu harika!” veya “Kardeşinle oynamanı izliyordum ve çok iyi anlaşıyordunuz.” Bu ifadeler, uzun vadede iyi davranışı teşvik etmek için tekrarlanan azarlamalardan daha fazlasını yapacaktır. Her gün küçük bir davranış da olsa çocuğunuzu takdir etmeye özen gösterin. Ödüller konusunda cömert olun. Maddi ödüllerden çok; sevginiz, kucaklaşmalarınız ve iltifatlarınız çocuklar üzerinde daha etkili olacaktır. Zaman içerisinde, görmek istediğiniz davranışın daha fazlasını “yetiştirdiğinizi ve geliştirdiğinizi” göreceksiniz.
- Sınırlar Belirleyin ve Disiplininizle Tutarlı Olun
Disiplin her evde gereklidir. Disiplinin amacı, çocukların kabul edilebilir davranışları seçmelerine ve öz kontrolü öğrenmelerine yardımcı olmaktır. Kendileri için belirlediğiniz sınırları test edebilirler ancak sorumlu yetişkinler olmak için bu sınırlara ihtiyaçları vardır. Ev kuralları oluşturmak, çocukların beklentilerinizi anlamalarına ve öz kontrol geliştirmelerine yardımcı olur. Ev ödevi bitene kadar tablet yok veya arkadaşınla oynarken ona vurmak, lakap takmak ya da alay etmeye izin yok gibi. Disiplin ve kuralların uygulanmasında ebeveynlerin yaptığı yaygın bir hata, sonuçları takip etmemektir. Çocukları bir gün bir olay sonucunda size karşılık verdikleri için disipline edip ertesi gün aynı davranış karşısında görmezden gelemezsiniz. Bu davranış tutarsızlıktır ve çocuğa disiplin anlamında hiçbir şey katmaz. Tutarlı olmak, ne beklediğinizi çocuğa öğretir.
KUTU: Ebeveynlik eylemi boyunca, öncelikleri, sorumlulukları dikkate almak ve çocuklarınızın, diğer aile üyelerinin ihtiyaçlarını ve kendi ihtiyaçlarınızı dengelemek önemlidir.
- Çocuklarınıza Zaman Ayırın
Bırakın birlikte kaliteli zaman geçirmeyi, ebeveynlerin ve çocukların bir akşam yemeği için bir araya gelmeleri çoğu zaman zordur. Ama muhtemelen çocukların bu etkinlikten daha çok seveceği bir şey yoktur. Birçok ebeveyn, çocuklarıyla birlikte zaman geçirmeyi faydalı buluyor. Birlikte vakit geçirmek için her hafta özel bir zaman dilimi oluşturun ve çocuklarınızın zamanı nasıl geçireceklerine karar vermesine izin verin. Zaman ayırmanın bir başka yolu; beslenme çantasına veya okul çantasına bir not ya da özel bir şey koymak olabilir. Bunun gibi daha pek çok alternatif yöntem türetilebilir.
Anne babalarından bekledikleri ilgiyi göremeyen çocuklar, istenmeyen davranışlar sergiler. Bu durumda çocuk dikkat çekmek için ve bu şekilde davrandıklarında fark edileceklerinden emin oldukları için genellikle istenmeyen veya ebeveynleri rahatsız eden davranışlar, hareketler veya yaramazlık yapar. Kısaca çocuk bu davranışları ile “bana zaman ayırın” der.
- İyi Bir Rol Model Olun
Küçük çocuklar, ebeveynlerini izleyerek nasıl davranacakları hakkında çok şey öğrenirler. Ne kadar küçüklerse, sizden o kadar çok ipucu alırlar. Çocuklarınız tarafından sürekli izlendiğinizin farkında olmalısınız. Çocuklarınızda görmek istediğiniz özellikleri modelleyin. Saygı, dostluk, dürüstlük, nezaket, hoşgörü gibi iyi davranışları sergileyerek rol model olun. Bencil olmayan davranışlar sergileyin. Karşılık beklemeden başkaları için bir şeyler yapın. Teşekkür edin ve iltifatlarda bulunun. Her şeyden önce, çocuklarınıza başkalarının size davranmasını beklediğiniz gibi davranın.
- İletişimi Önceliklendirin
Siz bir ebeveyn olarak “bunu söyledim” diye çocuklardan her şeyi yapmalarını bekleyemezsiniz. Yetişkinler kadar onlar da açıklama isterler ve bunu hak ederler. Açıklamak için zaman ayırmazsak çocuklar değerlerimizi, amaçlarımızı ve herhangi bir temelleri olup olmadığını merak etmeye başlayacaklardır. Çocuklarıyla güçlü bir iletişime sahip ebeveynler, onların yargılamadan anlamalarını ve öğrenmelerini sağlar. Beklentilerinizi netleştirin. Bir sorun varsa çocuğunuzu birlikte bir çözüm üzerinde çalışmaya davet edin. Sonuçlara dahil ettiğinizden emin olun. Önerilerde bulunun ve seçenekler sunun. Çocuğunuzun önerilerine de açık olun ve onlarla gerekirse pazarlık edin. Kararlarda aktif rol alan çocuklar, onları uygulamak için daha fazla motive olurlar.
- Ebeveynlik Tarzınızı Ayarlamak İçin Esnek ve İstekli Olun
Çocuğunuzun davranışlarından dolayı sık sık “hayal kırıklığına uğradığınızı” hissediyorsanız, belki de gerçekçi olmayan beklentileriniz vardır. Özellikle “mutlaka olmalı” veya “kesinlikle yapabilmeli” diye düşünen ebeveynler aceleci davranmamalıdır. Bazı eylemler gelişim süreci tamamlandıktan sonra tam olarak yapılabilmektedir. Bu sebepten dolayı çocuğunuza bir şeyleri yapabilmesi için zaman tanıyın ve fazla ısrarcı olmayın.
Çocukların bulundukları ortamlarının davranışları üzerinde etkisi vardır. Bu nedenle ortamı değiştirerek bir davranışı değiştirebilirsiniz. Kendinizi sürekli olarak 3 yaşındaki çocuğunuza “hayır” derken buluyorsanız, çevrenizi, daha az şeyin yasak olması için değiştirmenin yollarını arayın. Bu, ikiniz için de daha az hayal kırıklığına neden olacaktır. Çocuğunuz değiştikçe, ebeveynlik tarzınızı yavaş yavaş değiştirmeniz gerekecektir. Muhtemelen, şimdi çocuğunuzda işe yarayan şey bir veya iki yıl içinde iyi fayda vermeyecektir. Gençler, rol modelleri için ebeveynlerine daha az ve akranlarına daha fazla bakma eğilimindedir. Ancak, çocuğunuza daha fazla bağımsızlık kazanmasına izin verirken rehberlik, teşvik ve uygun disiplin sağlamaya devam edin. Ve iletişim kurmak için her müsait anı yakalayın!
- Sevginizin Koşulsuz Olduğunu Gösterin
Bir ebeveyn olarak, çocuklarınızı düzeltmekten ve yönlendirmekten siz sorumlusunuz. Ancak düzeltici rehberliğinizi nasıl ifade ettiğiniz, çocuğunuzun onu nasıl aldığı konusunda fark oluşturacaktır. Çocuğunuzla yüzleşmeniz gerektiğinde, benlik saygısını zedeleyen ve kırgınlığa yol açabilecek suçlamalardan, eleştirmekten veya hata bulmaktan kaçının. Bunun yerine, çocuklarınızı disipline ederken bile onları sevgiyle beslemeye ve teşvik etmeye çalışın. Bir dahaki sefere daha iyisini isteyip beklemenize rağmen, ne olursa olsun sevginizin değişmediğini, onu çok sevdiğinizi bilmesini sağlayın.
- Bir Ebeveyn Olarak Kendi İhtiyaçlarınızı ve Sınırlamalarınızı Bilin
Bir aile lideri olarak güçlü ve zayıf yönleriniz olabilir. Öncelikle yeteneklerinizi tanıyın ve zayıf yönleriniz üzerinde çalışmaya başlayın. Bunun için doğru kitaplar okuyun, doğru kişilerden eğitimler alın.
Hata yapabilirsiniz fakat hatanızı kabul edip telafi etmeye çalışmak en doğrusudur. Kendiniz, eşiniz ve çocuklarınız için gerçekçi beklentilere sahip olmaya çalışın.
Sonuç olarak ebeveynliği yönetilebilir bir iş haline getirmeye çalışın. Her şeyi bir anda ele almaya çalışmak yerine en çok dikkat edilmesi gereken alanlara odaklanın. Çocuğunuza önemli beceriler edinmesi için yardımcı olmaya devam edin. Onu kütüphaneye veya kitapçıya götürerek kitap sevgisini besleyin. Çocuğunuzun basit ev işlerinde yardım etmesine izin verin. Çocuğunuzu diğer çocuklarla oynamaya teşvik edin. Bu, onun paylaşmanın ve arkadaşlığın değerini öğrenmesine yardımcı olur. Çocuğunuzu disipline ederken açık ve tutarlı olun. Ondan beklediğiniz davranışı açıklayın ve gösterin. Ona hayır dediğinizde, onun yerine ne yapması gerektiğini takip edin. Çocuğunuzla eksiksiz cümleler kurarak ve “yetişkin” kelimeleri kullanarak iyi dil becerileri geliştirmesine yardımcı olun. Doğru kelimeleri ve cümleleri kullanmasına yardım edin. Çocuğunuza, üzgün olduğunda sorunları çözmesi için adım adım yardımcı olun. Çocuklarınızın yeteneklerini keşfedeceği ortamlar oluşturun veya bulun. Bütün bunlar basit gibi görünse de çocuklar için etkili sonuçları olduğunu unutmayın.
Murat ÇAKAR
