Bireysel Farklılıklar
Bireysel Farklılıklar Nedir?
Bireysel farklılık; insanların bilişsel, duyuşsal ve fizyolojik olarak birbirlerinden ayrılmasıdır. Bu farklılıkların birden çok nedeni vardır. Bunlardan biri ve muhakkak en önemlisi ebeveynlerden genetik yollarla geçen ve temel özellikleri barındıran kalıtımdır. Kalıtımla gelen özellikler temel yapı itibariyle aynı kalır. Ancak kişinin yetiştiği sosyo-ekonomik ortam, kültür, anne-baba tutumları gibi etkenler bu temel yapıyı olumlu veya olumsuz yönde etkilemekte ve şekillendirmektedir.
Bir diğer neden ise kişinin mizacını etkileyen ve karakterini şekillendirmede büyük paya sahip olan çevredir. İnsanlar doğum öncesinden itibaren yaşadığı ve etkilendiği her şeyi içselleştirerek kendi kimliğini ve kişiliğini şekillendirir. Fiziksel görünümünden, eğitim seviyesine, alışkanlıklarından bağımlılıklara kadar karakterin oluşmasında çevre büyük role sahiptir.
Bütün bireylere aynı yaklaşımı sergilemek ne kadar doğrudur?
Çevremizdeki kişileri düşündüğümüzde, insanların ne kadar farklı ve çeşitli karakterlerde oldukları hemen gözümüzün önüne gelecektir. Ve yine her birine farklı tutum ve davranışlar sergilediğimizi de fark etmişizdir. Bu farklı tutum ve davranışlar muhakkak hem kişisel hem de sosyal hayatın uyum ve düzen içerisinde sürdürülmesi için temel ve istendik bir durumdur. Bu durum bazı kişilere göre çok farklı kimlikler sergilemek gibi görünebilir. Ancak gündelik hayatın ve insanlarla iletişimin sağlıklı bir şekilde ilerleyebilmesi için bu farklılıklara göre davranış ortaya koymak oldukça normal ve hayatı kolaylaştırıcıdır. Mesela; el şakaları sevmeyen bir kimseye bu davranışı sergilemek, onun çok aşırı tepki vermesine neden olabilir. Bir başkasına ise aynı davranışı sergilediğimizde, bu durum onun hoşuna dahi gidebilmektedir. Dolayısıyla her bireye aynı davranışı sergilemek ve ‘’ben kişiye göre şekil almam’’ düşüncesiyle hareket etmek oldukça hatalı bir davranış olarak karşımıza çıkmaktadır.
Peki o zaman yapılması gereken nedir?
Öncelikli olarak bireysel farklılıkları görmemiz, anlamamız ve kabul etmemiz gerekmektedir. Bunları bilip kabul ettikten sonra ise elbette bu farklılıklara göre davranış geliştirmemiz gerekmektedir. Geliştirilen davranışlar doğru bir şekilde yansıtılırsa bireyde ‘’çevremdekiler benim varlığımı tanıyor, kabul ediyor, o halde ben bakılmaya değer ve güvende bir varlığım’’ duygusu oluşur. Ve bu sayede birey kendisiyle ve diğer insanlarla uyumlu ve sağlıklı ilişki sürdürme fırsatını yakalayabilmektedir. Ayrıca sosyal bir varlık olarak diğer insanlarla bir arada yaşayabilme becerisi de geliştirebilmektedir. Bu becerilerin ve gelişimin devamı için çocuğun aile ortamı, zekâsı, ilgi ve yetenekleri fark edilerek desteklenmelidir.
- Ailenin Etkisi
Aile ortamı; çocukların doğuştan getirdiği özelliklerin, ilgilerin ve yeteneklerin farklılaştığı, baskılandığı veya rahatça açığa çıktığı yer olabilmektedir. Çocuğun ebeveyni ile iletişimi, kendini rahatça ifade edebilmesi bireysel gelişimi açısından oldukça önemlidir. Bu temel ve ilk basamak olan aile ortamı çocuğun psikolojik sağlık seviyesinin oluşumunda ve dışa vurumunda oldukça önemlidir.
- Çocuğun zekâsı ve yetenekleri
Bireysel farklılıklar içerisinde aile ortamı kadar önemli bir diğer faktör ise çocuğun zekâsı ve yetenekleridir. Uluslararası geçerliliği ve güvenirliliği olan zekâ testleri sonucuna göre her çocuğun zekâ alanı ve yetenekleri farklılaşmaktadır. Bu farklılık; genel zekâ düzeyi, sözel alan ve performans alan düzeylerinde olabilmektedir. Ayrıca çoklu zekâ alanları da yine bu testler sayesinde tespit edilebilir, yüksek veya düşük olan alanlar desteklenerek geliştirilebilir. Zekanın yansıra ilgiler, gereksinimler ve yeteneklerde bireysel farklılıkların temelini oluşturan yapılardandır. Kişiden kişiye farklılık gösteren ilgi, birini diğerinden ayırmamıza yarayan ve kişiler hakkında ayrıntılı bilgiler veren bireysel farklılıklar içerisinde yer alır. Çocukların bu ilgi alanlarının keşfedilip yetenekleri ile birleştirerek desteklenmesi oldukça önemlidir. İlgilerinin ve yeteneklerinin doğrultusunda kariyer planlaması yapan çocukların yaptığı işten ve yaşadığı hayattan doyum sağladığı gözlemlenmiştir.
Peki çocuklarda ilgi nasıl keşfedilir?
Bu sorunun cevabı oldukça basittir. Eğer çocuk bir etkinlikle veya bir eşya ya da nesne ile sürekli olarak vakit geçiriyor ve bundan da keyif alıyorsa o zaman ilgiden söz edilebilir.
Bu ilgi alanları keşfedilen ve yetenekleri ile birleştirilip desteklenen her çocuk hem akademik hayatında hem de kişisel ve sosyal hayatında istendik tutum ve davranışlar ortaya koyabilmektedir.
Önemli olan bu bireysel farklılıkları fark edip doğru alan ile birleştirmektir. Bu alanların ortaya çıkabilmesi içinde çocuğun gereksinimlerinin iyi biliniyor olması gerekmektedir. Bu gereksinimler fizyolojik olabildiği gibi sosyal veya kişisel ortamlardan kaynaklanan gereksinimlerde olabilir. Gereksinimler karşılanmadan çocuğun ilgi duyduğu alan ve yetenekleri tam olarak ortaya çıkması beklenemez. Örnek verecek olursak; normalde aktif ve sosyal olan bir çocuk arkadaşları arasında kabul görmemesi sonucu farklı davranışlar sergileyebilir. Karakterinin aksine içe kapanma, saldırgan ve agresif davranışlar gözlenebilir. Dolayısıyla her birey birbirinden az veya çok farklılık gösterir. Bize düşen ise bu farklılıkları kabul edip ona göre davranış tarzı geliştirmemiz ve sergilememizdir.
Anne Babalara Öneriler
- Çocuklardaki farklılıklar onların özel olmasını sağlar. Özel olduğunu hisseden her çocukta ise özgüven duygusu gelişir.
- Her insan biricik ve tektir. Dolayısıyla çocukları başkasıyla kıyaslamak hatalı bir yaklaşımdır.
- Çocuğunuza, hayalinizde var olan çocuk gibi olması için onun farklılıklarını engellemeye ve değiştirmeye çalışmayın.
- Var olan ilgi ve yetenekleri doğrultusunda destek ve teşvik sağlayın.
- Bireysel farklılıklara saygı duyarak ve hoşgörülü olarak çocuklara rol model olun.
- Ona karşı yönlendirme yaparken ilgilerini ve yeteneklerini göz önünde bulundurun.
- Farklı bakış açısı kazandırmak için destek olun.
- Farklılıklarını desteklemeye yönelik okulu ve öğretmenleri ile iş birliği yapabilirsiniz.
