Gezegenler Nasıl Görülebilir?
Ay ve Güneş, Dünya’dan kolay şekilde görülebilir. Bunun haricinde, gökyüzünde yalın gözle takımyıldızlarını, gezegenlerin hareketlerini, Ay’ın safhalarını, yıldız kümelerini, ikili yıldızları, Samanyolu’nun bulutsu yapısını ve hatta galaksiyi dahi gözlemleyebilirsiniz…
Güneş etrafında seyrine devam eden gezegenlerin ekserisi uygun konuma geldiğinde Dünya’dan çıplak gözle dahi rahatlıkla gözlenebilir. Güneş ve Ay’dan sonra görülebildiği zaman gökyüzündeki en parlak gökcismi Venüs gezegenidir. Bu yüzden eskiden Çoban Yıldızı, Seher Yıldızı, Tan Yıldızı diye adlandırırlarmış. Çünkü en güzel göründüğü vakit Güneş’in doğuş ve batış saatleridir. Venüs’le birlikte Merkür, Mars, Jüpiter ve Satürn de teleskopla görülebilir. Bazı gezegenlerin daha parlak gözükmesinin sebebi ise o gezegenin kimyasal ve fiziksel yapısıyla alakalıdır.
Ay ise tıpkı Dünya gibi, kendinden ışık vermez. Güneşten aldığı ışığı yansıtır. Bu yüzden, Ay’ın Dünya ve Güneş’e göre belli bir kısmı aydınlık diğer yüzeyi ise karanlık gözükür. Güneş’ten aldığı ışığı ve enerjiyi yansıtmak suretiyle Dünya üzerinde tesiri olan tabii bir uydudur (peyktir). Ay’ın câzibesi (çekim kuvveti), dünyamızın çevresinde dolanması sırasında insanlarda, hayvanlarda, havada, toprakta, denizde, okyanusta, kısacası suyun bulunduğu her yere bir tesiri vardır.
Gezegenlerin Parlaklığı
Bir gezegenin parlaklığı, yansıttığı güneş ışığıyla alakalıdır. Atmosferi ekseriyetle karbondioksitten (% 96,5 oranında karbondioksit, % 3,5 oranında azot) meydana gelen Venüs, Güneş ışınlarının % 80’e yakınını yansıtır ancak yaklaşık % 20’sini soğurur. Güneş ışığını en iyi alan gezegenlerden bir tanesi de Merkür olmasına rağmen Güneş ışınlarının yaklaşık % 10 kadarını yansıtır.
Devasa Med-Cezirler
Ay’ın çekim gücü ile, okyanus ya da deniz kenarlarında suyun 2 metreye varan yükselip çekilmesi görülebilmektedir. Buna med-cezir (gel-git) denilmektedir. Bir yerde sular kabarırken Ay, o yer için gökyüzünün en yüksek noktasında bulunmaktadır. Bilinen en büyük med-cezir (gel-git)
Kanada’daki Fundy Körfezi’nde oluşur; burada 21 metre yüksekliğe kadar kabarmalar olmuştur. Fundy Körfezi’nde denizin 6 saatlik yükselişi sırasında kara, yaklaşık 100 milyar ton su ile dolar. Bu miktar, dünyadaki tüm nehirlerin toplam su miktarına yakındır.
Mars Neden Kırmızı?
Mars’ın Kızıl gezegen olarak isimlendirilmesinin nedeni gökyüzünde kırmızı-turuncu renkte görünmesidir. Mars’ın bu renkte görünmesinin sebebi yüzeyinde bulunan çok miktardaki demir oksittir. Dünya’da en bol bulunan dördüncü element olan demir, Mars’ın yüzeyinde de çok miktarda bulunur. Ancak Mars’ın atmosferi, büyük oranda karbondioksitten oluştuğu için demir atomları elektron kaybederek demir oksit bileşiklerini oluşturur. Pas olarak da bildiğimiz demir oksit bileşikleri kırmızımsıdır.
Yıldız İle Gezegeni Nasıl Ayırt Edebiliriz?
Bariz farklar olmasına rağmen ışık kirliliği sebebiyle ayırt etmek oldukça güç olmaktadır. Mesela en bariz farklardan bir tanesi, yıldızlara dikkatlice baktığınızda yanıp söner, gezegenler ise daima sabit parlaklıktadır.
GÖKYÜZÜ ATLASI
Gökyüzü gözlemcileri için Kasım (2021), Aralık (2021), Ocak (2022), Şubat (2022), Mart (2022), Nisan (2022) aylarına dair gök olayları hakkında rehber bilgiler…
Aralık 2021
Yılın son ayında Venüs en parlak döneminde. Bu sebeple gözlem yapmak için güzel
bir fırsat sunuyor. Gün batımından sonra batı gökyüzünde en belirgin gök cismi olarak dikkatinizi çekecektir. Mars ise bu ay Terazi takımyıldızında gün doğumundan bir saat önce ve bir saat süreyle gökyüzünün doğusunda gözlenebilir.
Ocak 2022
“1 Ocak günü; Ay, Dünya’ya en yakın konumunda olacaktır. (358.037 km) 4 Ocak günü; Ay, Jüpiter, Satürn ve Merkür, gün batımında batıda birbirlerine yakın görünümde olacaktır. 14 Ocak günü Ay, Dünya’ya en uzak konumunda 405.806 km, 23 Ocak’ta Venüs, Güneş’e en yakın konumda olacaktır.”
2022 senesine 3 Ocak günü, Quadrantid meteor yağmurlarıyla başlayacağız. Uygun hava koşullarında saat 21.00’dan sonra bu hadiseyi seyredebilirsiniz. Güneş ile Dünya arası 4 Ocak günü 1.471.050.567.454 km uzaklık ile en yakın konumda olacaktır. İstanbul’da yaşayanlar için ise bu yakınlık saat 10 civarında vuku bulacaktır. Hava’nın sıcaklığı veya soğukluğu, Güneş’in yakınlığı veya uzaklığıyla değil, Güneş ışınlarının Dünya’mıza geliş açısıyla alakalıdır. 4 Ocak günü güneş batışına yakın saatlerde ve sonrasında Ay, Jüpiter, Satürn ve Merkür’ü görebilirsiniz.
Şubat 2022
“11 Şubat günü Ay Dünya’ya en uzak konumunda 404.897 km. 26 Şubat Ay Dünya’ya en yakın konumunda (367.787 km) 28 Şubat’ta Merkür Güneş’e en uzak konumda olacaktır.”
1 Şubat’ta Dünya, Ay ve Güneş aynı hizada olacak ve Ay, İstanbul saatiyle 8.46’da Dünya’nın hiçbir yerinden görülemeyecektir. 2 Şubat’ta, Jüpiter ile Ay, batı ufkunda birlikte olup Jüpiter Ay’ın biraz daha üst tarafında, günbatımından sonra yaklaşık birer saat arayla önce Ay, sonra Jüpiter gözden kaybolacak. 28 Şubat’ta Venüs’ü sabah saatlerinde Seher Yıldızı (Çoban Yıldızı) olarak gözlemleyebilirsiniz.
Mart 2022
“10 Mart günü; Ay, Dünya’ya en uzak konumunda 404.268 km. 20 Mart günü; ekinoks, yani gece gündüz süresi eşit kabul edilir. 20 Mart günü; Venüs, Mars, Satürn uygun hava koşullarında üçü birlikte doğu konumunda görülebilir. “
2 Mart günü Ay, yeni ay safhasında olduğundan Mart ayının ilk günlerinde Ay’ı görmemiz biraz zor olacak. Bu safhadan birkaç gün önce ve sonraki karanlık geceler, gökyüzünü seyretmek için en iyi gecelerdir. 18 Mart’taki dolunay, kışın son dolunayı olup Solucan Ay olarak isimlendirilir. Solucan Ay, ismini kuzey yarımkürede yılın bu zamanında ortaya çıkan solucanlardan almıştır. 20 Mart günü gece gündüz süresinin eşit olmasıyla, kuzey yarımkürede ilkbaharın ilk günü, Güney Yarımkürede sonbaharın başlangıcıdır. Bugün Venüs gezegeni, İstanbul’da saat 5.03 gibi doğup Güneş’in doğuşundan önce olacağından parlaklığıyla Seher Yıldızı olarak size yön gösterebilir.
Nisan 2022
“Nisan günü; Ay Dünya’ya en uzak konumunda 404.438 km. 16 Nisan günü; Ay, dolunay safhasında 30 Nisan günü; parçalı Güneş tutulması vuku bulacaktır.”
1 Nisan’da Dünya, Ay ve Güneş aynı hizada olacak ve Ay, İstanbul saatiyle 9.25’te Dünya’nın hiçbir yerinden görülemeyecektir. Saatler ilerledikçe Ay, dünya üzerinde Amerika kıtasından itibaren hurma dalına benzer şekilde görülmeye başlayacak. 7 Nisan günü de Ay, en uzak konumda olacaktır. 22-23 Nisan gecelerinde Lyrid meteor yağmurunu gökyüzünde izleyebilirsiniz. Lyrid meteor yağmuru, Çin astronomi kayıtlarına göre en eski keşfedilen yağmurlardandır. Bu ayın sonunda Güney Amerika kıtasında, Güneş tutulması gerçekleşecektir.
Mayıs 2022
5-6 Mayıs tarihlerinde Halley Kuyruklu Yıldızı’nın geride bıraktığı parçaların sebep olduğu, Eta Aquarid meteor yağmurunu, tan ağarırken seyredebilirsiniz.
Uygun hava koşullarında saatte 50 meteora(göktaşı) kadar görebilirsiniz. 15 Mayıs’ta Venüs, Güneş’e en uzak konumunda olacaktır. 16 Mayıs’ta Ay, Dolunay safhasında olup Tam Ay Tutulması vuku bulacaktır. Türkiye’den de kısmî olarak görülecektir.
TAM AY TUTULMASI
16 Mayıs Pazartesi günü Tam Ay Tutulması olacaktır. Tutulmanın görüleceği yerler: Amerika, Avrupa ve Afrika kıtası. Tutulma Türkiye, Almanya, Avusturya’dan kısmî olarak görülebilecektir. Tutulmanın büyüklüğü: 1,414’dür. Tutulmanın başlangıcı: 16 Mayıs 2022, 04:32 (Türkiye Saati) Tutulmanın ortası: 16 Mayıs 2022, 07:11” Tutulmanın sonu: 16 Mayıs 2022, 09:51”
