Dikkat Müdahalesinde PASS Programı Nedir?
PASS modeli, dikkat ve bilişsel işlevleri geliştirmeye yönelik bilimsel ve profesyonel bir yaklaşımdır.
Adını dört temel bilişsel süreçten alır:
Planning (Planlama) – Attention (Dikkat) – Simultaneous (Eşzamanlı) – Successive (Ardıllık).
Bu model, Luria’nın nöropsikolojik kuramı temelinde Das, Naglieri ve Kirby (1994) tarafından
geliştirilmiştir ve çocukların bilişsel işleme biçimini anlamaya ve güçlendirmeye odaklanır.
PASS Modelinin Temeli
PASS yaklaşımı, zekânın veya öğrenme becerilerinin pasif ve sabit olmadığını; doğru müdahale ile geliştirilebileceğini savunur.
Bu nedenle, özellikle DEHB, öğrenme güçlüğü, dikkat eksikliği ve planlama problemleri yaşayan çocuklarda etkili sonuçlar gösterir
Amaç “çocuğu daha dikkatli hale getirmek” değil, dikkati yöneten beyin ağlarını yeniden eğitmek ve geliştirmektir.
PASS Modelinin Dört Bilişsel Alanı
🧠 1. Planlama (Planning)
Planlama, çocuğun bir görevi nasıl yapacağını düşünme, strateji geliştirme ve hatalarını fark edip düzeltme becerisidir.
- Hedef belirleme oyunları,
- Problem çözme etkinlikleri,
- Adım adım görev tamamlama çalışmaları bu alanda kullanılır.
Bu beceri, çocuğun düşünmeden hareket etme eğilimini azaltır.
👀 2. Dikkat (Attention)
Bu alan, çocuğun ilgili uyarana odaklanma ve dikkatini sürdürme kapasitesini geliştirir.
- Görsel–işitsel dikkat oyunları,
- Dikkat geçişi egzersizleri (örneğin renk–şekil değiştirme görevleri),
- Hataları fark etme çalışmaları yapılır.
Amaç, dikkati daha uzun süre sürdürmeyi değil, doğru yere yönlendirmeyi öğretmektir.
🔄 3. Eşzamanlı İşlemleme (Simultaneous Processing)
Eşzamanlı işlemleme, bilgileri bir bütün olarak anlamlandırma becerisidir.
Çocuk, şekiller, resimler, metinler ya da yönergeler arasında anlamlı bağlantılar kurmayı öğrenir.
- Görsel bütünleme görevleri,
- “Farkı bul” ve “örüntü tamamlama” oyunları,
- Harita okuma veya görsel mantık bulmacaları bu alanda etkilidir.
Bu beceri, okuduğunu anlama ve problem çözmede çok önemlidir.
🔁 4. Ardıllık (Successive Processing)
Ardıllık, bilgileri doğru sırayla işleme ve hatırlama becerisidir.
- Sıralama oyunları,
- Hikâye veya yönerge zinciri oluşturma,
- Ses, sayı veya kelime dizilerini tekrar etme çalışmaları kullanılır.
Bu egzersizler, özellikle çalışma belleği ve dil becerileri üzerinde olumlu etki yapar.
PASS Müdahale Programı Nasıl Uygulanır?
PASS programı genellikle bireysel veya küçük grup oturumları hâlinde yürütülür.
Bir oturum ortalama 40–50 dakika sürer ve çocuk, her seans boyunca planlama, dikkat, eşzamanlı ve ardıllık alanlarında görevler yapar.
Program süresi genellikle 8–12 hafta arasında değişir.
Uygulamada kullanılan etkinlikler bilgisayar destekli (örneğin COGENT, CAS2 PASS Intervention) ya da kağıt-kalem temelli olabilir.
Amaç, çocuğun bilişsel profilini desteklerken aynı zamanda öz-düzenleme becerilerini de geliştirmektir.
PASS Programının Bilimsel Etkileri
Araştırmalar, PASS müdahalesinin:
- Dikkat süresini uzatmada etkili olduğunu,
- Çalışma belleği performansını artırdığını,
- Planlama ve problem çözme becerilerini geliştirdiğini,
- Akademik başarı (özellikle okuma ve matematik) üzerinde olumlu sonuçlar oluşturduğunu göstermektedir.
Bu program, klasik dikkat eğitimlerinden farklı olarak “tekrar”a değil, bilişsel işlemleme biçimini dönüştürmeye dayanır.
Aile ve Okulun Rolü
PASS yaklaşımı sadece uzman oturumlarıyla sınırlı değildir.
Ebeveyn ve öğretmenler, günlük yaşamda çocuğa plan yapma fırsatları tanıyarak programı destekleyebilir:
- Günlük program oluşturma,
- Görevleri sıralama,
- “Önce–sonra” ilişkisi kurma,
- Oyunlarda strateji belirleme gibi uygulamalar ev ortamında kolayca sürdürülür.
Bu şekilde, oturumlarda öğrenilen beceriler gerçek yaşama taşınır.
Sonuç
PASS Müdahale Programı, dikkat ve yürütücü işlevleri geliştirmek için kullanılan, bilimsel temeli güçlü bir bilişsel eğitim yöntemidir.
Çocuğun dikkatini güçlendirmekle kalmaz; düşünme biçimini, planlama kapasitesini ve öğrenme stratejilerini de dönüştürür.
Dikkati geliştirmek, yalnızca “daha çok odaklanmak” değil, beynin nasıl odaklandığını yeniden öğretmektir.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Programda hangi aşamalar var?
PASS müdahale programı genellikle dört aşamadan oluşur: Değerlendirme, planlama ve dikkat eğitim oturumları, eşzamanlı ve ardıllık egzersizleri, son değerlendirme ve geri bildirim. Her aşama çocuğun bilişsel ilerlemesine göre yapılandırılır.
Test ve değerlendirme nasıl yapılır?
Program öncesinde ve sonunda CAS2 (Cognitive Assessment System) gibi PASS temelli testler uygulanır.Bu testler, çocuğun planlama, dikkat, eşzamanlılık ve ardıllık becerilerini ölçerek gelişimi nesnel olarak izlemeye yardımcı olur.
Bilişsel ve bedensel egzersizler nelerdir?
Bilişsel egzersizler; dikkat, hafıza, sıralama ve problem çözme görevlerinden oluşur.
Bedensel egzersizlerde ise basit denge, ritim ve nefes çalışmalarıyla beynin dikkat ağları fiziksel olarak da aktive edilir.
Aile eğitimleri neden verilir?
Aile, çocuğun yeni öğrendiği dikkat ve planlama becerilerini günlük yaşamda sürdürmesini sağlar.
Bu yüzden ebeveynlere, evde nasıl destek verecekleri ve hangi rutinleri sürdürecekleri konusunda psiko-eğitim verilir.
Seans sayısı ve süre nasıl belirlenir?
PASS programı genellikle 8–12 hafta sürer, haftada 1–2 seans uygulanır.
Ancak seans sayısı çocuğun yaşına, dikkat profiline ve test sonuçlarına göre bireysel olarak planlanır.
